گروه حقوقی آذروکیل

ياسالار (قانون لار)

 حمید والائی (وکیل دادگستری)

*منتشر شده در ماهنامه دوزبانه "حیدربابا"(نشریه آذربایجانیهای مقیم کانادا)، سال دوم، شماره 24، فوریه 2011(1389).

اينسانلار ياراناندان ايندي يه قده ر چاليشيب لار اؤز حاقلارين قوروسونلار. بو حاقلاری قوروماق اوچون نئچه چاغلار (زامان لار) اولوب كی دويوش لر واسيطه سی ايله اونو قوروماق فيكرينده اولوب لار. آما هر زامان دويوشمك له چوخلو اينسانی ضررلر و مدنيت كورلامالاری اوزه چيخيردی. بئله ليكله اينسانلار بو قرارا گلديلر كی بير سيرا جيزيقلار ايله بير بيرينين  حاقلارينا سايغی گؤستريب و اونلاری رسميته تانيسينلار. اونا گؤره ده دئمك اولار، ياسا لار همن جيزيقلاردير كی اينسانلار چوخ اسكی زامانلاردان ايندی يه قده ر اؤز آرالاريندا يئتكيلنديريبلر (تصويب ائديبلر). ياسالارين اسكی زامانلاردان ايندی يه گليب چاتمالاری اينسانلاری مدنی گليشمه لری كيمی چوخ دئييشيكلر گؤروب. ايلكين اينسانلار آراسيندا اولان جيزيقلار ايندی كی اينسانلار آراسيندا اولان جيزيقلار و يا ياخشی دئسك ياسالاردان، چوخلو فرقلری واری دير. آما بير زاد بورادا دويولور (احساس اولونور) اودا بودوركی هر هانسی دؤره و زاماندا، ياسالار حاقلارين قوروماغی اوچون و تاپدالانماماغی اوچون يارانيب لار. كئچميش ده بير سيرا اؤلكه لر ده و هابئله بير اؤزه ل شخص لر الی ايله گوجلو ياسالار يازيليب و يارانيب لار. اؤرنك اوچون سومرلرده جزا و مدنی ياسالار يازيلميشدير، كی او زاماندا اولان اؤلكه لرين ايچينده تایسيز ياسالاردان ساييليردير. هابئله نئچه يوزايلليك دن (قرن) اؤنجه هونلار شاهی، "آتيلا" نين يازديغی ياسالار و مغول باشچی سی چنگيزخانين ياساسی گوجلو اولدوقلاری اوچون دونيا شؤهرتلی ياسالاردان ساييريرلار.

 اينسانلارين و هابئله اونلارين توپلوم لاری اوچون ايندي كی دونيادا ياسالار گره ك گوندم مسئله لر ايله گليشه و دوز ايجرا اولمالارينا اؤنملی تضمين لر اونلارين ايچينده يئرلشديريله. بو مسئله كئچميشدن ايندی يه گؤره داها چوخ گره كير. اونا گؤره ده اگر كئچميشده يالنيز حقوق علمی ،  اؤزه ل (فردی ) و گئنل (عمومی ) حاقلار ايله آراشديرمالار آپاريردی، ايندی بو علميده آراشديرمالار نئچه بؤلومده اولور؛ اؤرنك اوچون اينسان حاقلاری، سيويل و مدنی حاقلار، وطنداشليق حاقلاری، بشری حاقلار، ياشام چئوره حاقلاری (حقوق محيط زيست)، دوولته عاييد حاقلار و... بو بؤلوملردن دير. بونلار اوچون ده ياسالارين گوندم اولمالاری داها چوخ دويولور.

 اولابيلر كئچميش لرده ييه ليك حاقلاری كيمی حاقلار، اؤنملی ساييليردی آما ايندی اينسانلارين داها چوخ حاقلاری اؤنملی ساييلير. اؤرنك اوچون دونيانين بير سيرا اؤلكه لری معنوی حاقلار قونوسوندا چوخلو چاليشمالاری اولوب و گوجلو ياسالار يئتكينلنديريبلر. هابئله بو قونو و آيری بونا اوخشار قونولاردا اؤز ياسالاريندا چوخلو گوونليك (تأمينات) يئرلشديريبلر.  توپلوم لار آراسی يئنی ييغينجاقلار و اوجاقلار اولوب كی اؤلكه لرين ايچری ياسالاريندا علاوه، اولوسلار آراسی ذاتی حاقلار و قازانمالی  حاقلارين قوروماغی اوچون چوخلو ياسالار توپلانتی سی (كنوانسيون) حاضيرلاييرلار. اؤرنك اوچون اينسان حاقلاری بيان نامه سی ذاتی حاقلار اوچون و اولوسلار آراسی آليش – وئريش توپلانتی سی (كنوانسيون بيع بين الملل) آليش – وئريش حاقلاری اوچون يارانيب.

 بو قونو حاقدا داها آرتيق بيلگی لری گلن سايی لاريميزا ساخلاييريق. يئنه ده سيزين اؤنه ریلر و سورغولارينيزين يولون گؤزله ييريك.