گروه حقوقی آذروکیل

 نفقه فرزندان

(همراه با نمونه دادخواست)

وظایف قانونی والدین در پرداخت نفقه فرزندان

 دررابطه با ارتباط والدین و فرزندان به دلیل اینکه یکی از وظایف والدین نسبت به فرزندان حفظ و نگهداری آنهاست بر اساس ماده 1168 قانون مدنی حضانت و نگهداری از فرزندان حق و تکلیف والدین معرفی شده و از آنجایی که پدر سرپرست خانواده محسوب می‌شود، هزینه‌های نگهداری از فرزندان نیز برعهده وی گذارده شده است.

نفقه فرزندان

 همچنین در صورتی که خانواده‌ای از داشتن پدر محروم باشد یا پدر (سرپرست خانواده) از پرداخت این هزینه‌ها عاجز باشد این حق از بین نرفته و طبق ماده 1999 قانون مدنی: «پرداخت و تامین نفقه اولاد به عهده پدر بوده و در صورتی که پدر فوت کرده باشد یا قادر به پرداخت نفقه فرزندان نباشد، پرداخت نفقه به عهده پدربزرگ خواهد بود و در صورتی که جد پدری هم زنده نباشد یا نتواند نفقه بپردازد، تامین هزینه‌ها به عهده مادر خواهد بود و در صورتی که مادر هم نباشد یا خودش مشکلات معیشتی داشته باشد به عهده اجداد پدری و اجداد مادر یعنی مادربزرگ پدری یا مادربزرگ مادری خواهد بود.»

اولاد تا چه زمانی مستحق دریافت نفقه هستند؟

 در شرع و قانون سن معینی برای نفقه فرزندان در نظر گرفته نشده و عرفا مادام که اولاد دارای شغل و درآمد مشخص نباشد، پدر نسبت به پرداخت نفقه مسوولیت دارد. البته در نفقه فرزند دختر و پسر تفاوتی نیز وجود دارد و آن این است که برای نفقه فرزند دختر تا زمانی که دختر ازدواج نکرده یا به شرایط استقلال مالی نرسیده پرداخت همه مخارج و نفقات وی به عهده پدرش است، حال این ازدواج چه قبل از سن رشد دختر و چه بعد از آن باشد یعنی اگر دختری حتی به سن بالایی هم برسد و دارای استقلال مالی نباشد یا ازدواج نکرده باشد می‌تواند نفقه خود را از پدر بخواهد. در مورد نفقه پسران برخی معتقدند که به محض حلول سن رشد نفقه فرزند پسر قطع شده و پدر تکلیف شرعی در قبال وی ندارد، اما با توجه به وضعیت خاص اجتماعی و اقتصادی اکثریت اقشار جامعه و این که در شرایط فعلی اقتصادی و اجتماعی صرف حلول سن رشد نمی‌تواند موجب اثبات استقلال و عدم نیاز مادی فرزند پسر به پدر باشد، جوان در دوران خدمت سربازی و در صورت ورود به مراکز تحصیلی عالی و دانشگاهی نیز نیاز به حمایت مالی خانواده بخصوص پدر داشته و دادگاه با احراز شرایط قانونی برای این گونه فرزندان نیز ممکن است نفقه‌ای در نظر بگیرد.

 ماده 1210 قانون مدنی، بلوغ را اماره رشد قرار داده است «هیچ‌كس را نمی‌توان بعد از رسیدن به سن بلوغ به عنوان جنون یا عدم رشدمحجور نمود مگر آن‌كه عدم رشد یا جنون او ثابت شده باشد.»

 آیا پرداخت نفقه از سوی پدر به طفل حاصل از رابطه راه نامشروع هم تعلق می گیرد؟

 در مورد طفلی که از راه نامشروع به دنیا آمده، می‌توان گفت هرچند فرد زانی پدر قانونی طفل به حساب نمی‌آید، اما عرفا پدر آن تلقی می‌شود و کلیه تکالیف مربوط به پدر مثل گرفتن شناسنامه و پرداخت نفقه به عهده اوست.

قابلیت طرح دعوی از ناحیه فرزندان بالغ غیر رشید:

 آیا اولاد غیررشید (قبل‌از 18 سالگی و یا قبل‌از صدور حكم رشد)‌كه به ‌سن بلوغ رسیده از تحت حضانت پدر یا مادر خارج شده‌اند می‌توانند شخصاً برای مطالبه نفقه، طرح دعوی نمایند یا خیر؟

 رشد برای دعوی مالی جزء شرایط اساسی است ولی در دعوای غیرمالی رشد ملاک نیست  ماده 1208 ق .م تعریف غیر رشید : «غیر رشید‌كسی است‌كه تصرفات او در اموال و حقوق مالی خود عقلایی نباشد.»نفقه جزء «حقوق مالی» است.

 ماده 1210 قانون مدنی، بلوغ را اماره رشد قرار داده است «هیچ‌كس را نمی‌توان بعد از رسیدن به سن بلوغ به عنوان جنون یا عدم رشدمحجور نمود مگر آن‌كه عدم رشد یا جنون او ثابت شده باشد.»

نفقه

 تبصره 2 ماده «اموال صغیری را كه بالغ شده است درصورتی می‌توان به او داد كه رشد او ثابت شده باشد.

 رأی وحدت رویه  «... ماده‌210 ق.م‌كه علی‌القاعده رسیدن صغار به‌سن بلوغ را دلیل رشد قرارداده و خلاف‌آن‌را محتاج به اثبات دانسته ناظر به دخالت آنان در هر نوع امور مربوط به خود می‌باشد مگر در مورد امور مالی‌كه به حكم تبصره 2 ماده مرقوم مستلزم اثبات رشد است. به عبارت اخری صغیر پس از رسیدن به سن بلوغ و اثبات رشد می‌تواند نسبت به اموالی‌كه از طریق انتقالات عهدی یا قهری قبل از بلوغ مالك شده، مستقلاً تصرف و مداخله نماید و قبل از اثبات رشد از این نوع مداخله ممنوع است و بر این اساس نصب قیم به منظور اداره امور مالی و استیفاء حقوق ناشی از آن برای افراد فاقد ولی خاص پس از رسیدن به سن بلوغ و قبل از اثبات رشد هم ضروری است.»

در صورت شکایت فرزند از پدر به دلیل عدم پرداخت نفقه ،چه میزان نفقه تعیین میشود؟

 اگر فرزندی از پدر خود در دادگاه شکایت کرد و پدر پذیرفت تا نفقه فرزند را به او بدهد در رابطه با تعیین میزان نفقه دو راه حل وجود دارد یا این‌که پدر و فرزند باهم به توافق می‌رسند و یا این‌که تعیین میزان نفقه برعهده کار‌شناس است. کار‌شناس معمولا با توجه به وضعیت اجتماعی پدر (هرچه قدر وضع اجتماعی پدر بهتر باشد بالتبع میزان نفقه بیشتر خواهد بود) و نیازهای فرزند میزان نفقه را مشخص می‌کند که پدر موظف به پرداخت آن است.

در صورت وقوع اختلاف بین پدر و مادر چنانچه فرزندان حاضر به زندگی با پدر نباشند آیا پدر باز هم مکلف به پرداخت نفقه است؟

 گرچه عدم اطاعت فرزندان از پدر موجب سقوط نفقه نیست ولی پدر مکلف به پرداخت نفقه فرزندان است.

نفقه فرزند چگونه محاسبه می‌شود؟

 شاید برای عده ای از مردم این سوال پیش بیاید که فرزندان چگونه صاحب حق نفقه می شوند؟ آیا آنها نیز در قبال انجام کاری از چنین حقی برخوردار می شوند؟ قانون به این سوال پاسخی ساده داده است.

  نفقه

 براساس ماده 1999 قانون مدنی پرداخت و تامین نفقه اولاد به عهده پدر است و در صورتی که پدر فوت کرده باشد یا قادر به پرداخت نفقه فرزندان نباشد، پرداخت نفقه به عهده پدربزرگ خواهد بود و در صورتی که جد پدری هم زنده نباشد یا نتواند نفقه بپردازد، تامین هزینه ها به عهده مادر خواهد بود و در صورتی که مادر هم نباشد یا خودش مشکلات معیشتی داشته باشد، به عهده اجداد پدری و اجداد مادر یعنی مادربزرگ پدری یا مادربزرگ مادری خواهد بود. بنابراین نفقه فرزندان به ترتیب ابتدا به عهده پدر، دوم پدربزرگ پدری، سوم مادر، چهارم مادر بزرگ پدری و هم مادربزرگ مادری و پدربزرگ مادری خواهد بود. ملاحظه می کنید که قانون بسادگی بی خیال نفقه فرزندان نشده و برای دریافت آن شیوه های مختلفی را پیش بینی کرده است.

  در قانون پیش بینی شده است که اگر پدری با داشتن امکانات مالی از پرداخت نفقه فرزندانش خودداری کند، این مساله بار کیفری دارد و فرزندان یا فردی که مسوولیت سرپرستی و نگهداری فرزندان را به عهده دارد، می تواند علیه او در این رابطه به دادگاه شکایت کند و در ادامه هم اگر پدر دارای اموال باشد، اما از پرداخت نفقه به فرزندان خود امتناع کند، آنها می توانند با ارائه دادخواست به دادگاه و دریافت رای قطعی به میزان نفقه تعیین شده اموال و دارایی پدر را به نفع خود توقیف کنند. این روالی است که در قانون برای رسیدگی به چنین شکایت هایی وجود دارد، اما خارج از محدوده کتاب قانون و حرف های قانونی، نفقه فرزندان چه مسیری را طی می کند تا به نتیجه برسد؟

حقوق

یکی از وظایف والدین این است که از فرزندان خود نگهداری کنند و قانونگذار حضانت و نگهداری از فرزند را هم حق و هم تکلیف والدین دانسته است. طبیعی است نگهداری از فرزندان مستلزم خرج کردن و هزینه کردن آنهاست.

  از طرفی، از آنجا که قانون مرد را به عنوان قانون سرپرست خانواده معرفی می کند، پدر وظیفه دارد علاوه بر نفقه همسر، نفقه فرزندش را پرداخت کند و این حقی است که با طلاق والدین هم ساقط نخواهد شد و تحت شرایطی فرزندان می توانند در مقاطع مختلف تقاضای نفقه کنند. ذکر این نکته هم لازم است که نفقه فرزند یکی از مباحث پیچیده حقوقی است که حتی در بخشی مانند شروط ضمن عقد نیز نمی توان درباره آن تصمیم گیری کرد. اگر زن و شوهری بخواهند در این باره در عقدنامه چیزی درج کنند این مساله ممکن نیست، زیرا نه صاحب فرزند هستند و نه معلوم است که در آینده صاحب فرزند می شوند و چون فرزند از نظر حقوقی وجود ندارد، درباره آن نمی توانند تصمیم گیری کنند.

اولاد تا چه زمانى مستحق دریافت نفقه هستند

در شرع و قانون سن معینى براى نفقه فرزندان در نظر گرفته نشده و عرفاً مادام كه اولاد داراى شغل و درآمد مشخص نباشند پدر نسبت به پرداخت نفقه مسئولیت دارد. ‎

باید توجه داشت كه در مورد كارمندان دولت شاهد آن هستیم تا زمانى كه دختر، همسر انتخاب نكرده و یا پسر مشغول تحصیل باشد به كارمند حق اولاد پرداخت مى شود.

یکی از وظایف والدین این است که از فرزندان خود نگهداری کنند و قانونگذار حضانت و نگهداری از فرزند را هم حق و هم تکلیف والدین دانسته است. طبیعی است نگهداری از فرزندان مستلزم خرج کردن و هزینه کردن آنهاست

اگر پدر و مادرى از یكدیگر جدا شده باشند و حضانت فرزندان به مادر واگذار شده باشد و پدر در صورتجلسه طلاق، منزل مسكونى اش را به مادر و فرزندان انتقال دهد آیا باز هم پدر مكلف به پرداخت نفقه است ؟

اولاً نفقه تنها شامل مسكن نمى شود و امورى چون غذا، اساس منزل، هزینه درمان، لباس و ...

 نیز نفقه محسوب مى شود. ثانیاً پرداخت نفقه تكلیف قانونى پدر است و مادر ولایتى بر فرزندان ندارد و موضوع حضانت و سرپرستى موضوعى جدا از ولایت است.

كارشناسی نفقه فرزند چگونه است؟

شاید این پرسش برای بسیاری از مخاطبان پیش بیاید كه نفقه فرزند چگونه كارشناسی می شود؟ آیا درخصوص كودك نیز مانند خانم ها مسائلی مانند تحصیلات، شان خانوادگی و موقعیت كاری لحاظ می شود؟ اگر چنین مساله ای وجود دارد، این نكات چگونه درباره خانم ها انجام می شود؟

 نفقه

كارشناسی كه مسوول رسیدگی به پرونده نفقه فرزند است، معمولامبلغ نفقه را با توجه به وضعیت اجتماعی و نیازهای فرزند مشخص می كند. كارشناس مكلف است با بررسی وضع زندگی خانوادگی فرزندو نیز بررسی مداركی كه از سوی مادر یا قیم او ارائه می شود، میزان هزینه نگهداری فرزندرا محاسبه كند. برخی تصور می كنند اگر زنی شاغل باشد، دیگر امكانی برای درخواست نفقه فرزندش ندارد؛ اما این مساله چنین نیست و زنان شاغل هم می توانند بابت نفقه فرزند خود طرح دعوی كنند. از طرف دیگر، موقعیت زندگی مادر در تعیین میزان نفقه تاثیر زیادی دارد و علی الاصول وضعیت زندگی مادر به زندگی فرزند او نیز سرایت می كند. اگر مادری در دوران نوجوانی خود از وضعیت مرفهی برخوردار باشد یا در زمان طرح شكایت ساكن منطقه ای گرانقیمت باشد، این مساله نیز در تعیین نفقه فرزند او موثر است. حتی میزان نفقه فرزند از یك جامعه روستایی به یك شهر و در نقاط مختلف شهر نیز تفاوت دارد.

 محدودیت شكایت برای نفقه فرزند

 پسران تا 18 سالگی و تا زمانی كه در خانه پدر خود تحصیل می كنند، حتی در صورت جدا نشدن پدر و مادر از هم می توانند دادخواست نفقه فرزند ارائه كنند؛ اما پس از 18 سالگی و با اتمام تحصیل دیگر پدر وظیفه ای برای پرداخت نفقه او نخواهد داشت.

نكته جالب توجه در قانون این است كه دختران تا زمان ازدواج می توانند تقاضای نفقه گذشته داشته باشند، ولی اگر دختری ازدواج كند و پس از آن طلاق بگیرد دادگاه دیگر به شكایت او برای نفقه گذشته رای مثبتی نمی دهد

 نفقه فرزند نیز مانند نفقه گذشته قابلیت طرح شكایت های متعدد را دارد شاید اگر قانون در این زمینه به صورت دیگری نوشته می شد، فرزندان می توانستند تا 40 سالگی در خانه پدری ساكن باشند و از نعمت یك زندگی مرفه به اضافه نفقه برخوردار باشند البته شكل دیگری از این ماجرا هم وجود دارد و آن درخواست نفقه از سوی پدر و مادر از فرزند است كه در صورت طرح چنین درخواستی و عدم توانایی پدر برای كار كردن، دادگاه فرزندی كه توان مالی دارد را به پرداخت نفقه وادار خواهد كرد.

 دانستنیهای نفقه فرزندان

سهم بچه‌ها در دعوای آدم‌ بزرگ‌ها:تا وقتی همه گرد یک سفره نشسته‌اند و پدر و مادر و فرزند نقش خودشان را بازی می‌کنند، مشکلی نیست. اما معلوم نیست چرا زمانی که پای محبت کنار می‌رود و زن و مرد تصمیم می‌گیرند تلافی مشکلاتشان را سرهم در بیاورند، پای بچه‌ها را به کارزار مشاجرات خود بازمی‌کنند.

این وسط اولین چیزی که گم می‌شود، حق کودکی است که نیازهایش تا چند روز پیش و زمان صلح ، هیچ تفاوتی ندارد. ازحالا هرچه نیاز دارد، مادر او را حواله پدرمی‌دهد و پدربا فریاد می‌گوید که "برواز مامانت بگیر"! اگرمی‌خواهید بدانید این حق بچه‌ها چه نام دارد و قانون ما چه جایگاهی برای آن درنظرگرفته‌است، خواندن این گزارش را از دست ندهید.

سهمی به نام نفقه

حتما این جمله را بارها شنیده‌اید: «زنان درمقابل تمکین از همسرخود صاحب حق نفقه می‌شوند». اما باید بدانید که حق نفقه تنها مربوط به زوجین نیست و بچه ها نیز ازاین حق نه تنها برخوردار بوده، بلکه مراحل تامین پول مورد نیازکودکان نیز به طور کامل در قانون مدنی پیش بینی شده است. براساس ماده 1999 قانون مدنی، پدرمسوول پرداخت و تامین نفقه اولاد است و اگر پدر فوت کرده باشد یا نتواند این پول را پرداخت کند، این مسوولیت به عهده پدربزرگ خواهد بود، حالا تصور کنید پدربزرگ هم از پس این کار به هردلیل بر نمی‌آید، به ترتیب تامین هزینه‌های کودک به عهده مادر، مادر بزرگ پدری، مادربزرگ مادری و پدربزرگ مادری است. کاملا مشخص است که قانون به این سادگی ها بی خیال این حق کودکانه نمی شود و شیوه های محقق شدن آن را نیز به طور کامل پیش‌بینی کرده است.

پدرهای بی مسوولیت بدانند

فرض را براین بگیرید که یک پدراز نظرمالی توان پرداخت نفقه کودک خود را دارد، اما به دلیلی، دلش نمی‌خواهد این حق را پرداخت کند. این پدراز نظر قانون مجرم است و فرزند یا سرپرست وی می توانند از این پدر بی مسوولیت به دادگاه شکایت کند. تازه ماجرا به همین جا ختم نمی شود. در بسیاری از موارد و با ارایه دادخواست به دادگاه، محکمه به میزان نفقه تعیین شده حکم توقیف اموال پدر را صادر و این پدر از ۳ ماه و یک روز تا ۵ ماه، به حبس محکوم می‌شود.

پرداخت نفقه مسوولیت مسلم مرد بوده و شامل زن و فرزند می شود. پرداخت نفقه زن بعد از طلاق ساقط می شود اما این حق در مورد فرزند یا فرزندان باقی می‌ماند. این را یادتان باشد این امر مشمول شروط ضمن عقد نمی شود و اگر زن و شوهری بخواهند در این باره درعقدنامه چیزی درج کنند، این موضوع ممکن نیست. همچنین این سهم کودکانه در قانون ما به حدی جدی است که حتی مشمول فرزندان حاصل از رابطه نامشروع نیز می‌شود. براین اساس اگر فرزندی دارای شناسنامه بوده و پدر وی مشخص باشد، پدر موظف به پرداخت نفقه است.

ضمن آنکه حتی اگر مرد بعد از طلاق خانه‌‌ای را دراختیار همسر و فرزندش برای زندگی گذاشته باشد، نمی‌تواند از پرداخت نفقه شانه خالی کند.

آنهایی که شکایت دارند بخوانند

اگر پدرنفقه کودکش را پرداخت نکند، فرزند یا فردی که قیم اوست، باید برای ارایه دادخواست به دادگاه مراجعه کند. البته برخلاف نفقه همسر که او می‌تواند از مدت زمانی مثلا 2 ساله تقاضای نفقه کند، دادخواست نفقه فرزند فقط ازهمان مقطع زمانی که شکایت می‌کند، قابل قبول است. البته فرزند یا قیم او می‌تواند تقاضای نفقه آینده را نیزمطرح کند و دادگاه درباره آن تصمیم‌گیری کند. هنگام ارایه دادخواست، فرزند یا قیم او باید مبلغ مورد ادعای خود را تعیین کند و به ازای هر یک میلیون تومان ادعا، 20 هزار تومان تمبر باطل کند.

البته اگر توان باطل کردن تمبر را نداشته باشد، جای نگرانی نیست. فرد شاکی می‌تواند دادخواست "اعسار" بدهد که دادگاه نیز بدون شاهد اعسار یا ناتوانی در پرداخت حق تمبر را

می پذیرد. مشکل اینجاست که کارکمی طول می کشد. بعد از شکایت و ارایه دادخواست، دادگاه مانند هر پرونده دیگری جلسه‌ای را مشخص می‌کند و برای هر دو طرف پرونده اخطاریه برای حضور در دادگاه ارسال می‌شود. در این بین اگر پدر ادعا کند که به فرزند نفقه داده است، باید با مدارکی ادعای خود را ثابت کند، البته برخی از پدران هم هستند که به طور کلی زیر بار این مسوولیت نمی روند. به این ترتیب پرونده مطابق روال قانونی، به کارشناسی ارسال می‌شود. کارشناس نیز با صحبت با پدر و فرزند یا قیم او، میزان نفقه را تعیین می‌کند. رقم تعیین شده به پدر ابلاغ می‌شود و درصورت اعتراض او یا فرزند، پرونده برای کارشناسی به 3 کارشناس ارجاع می‌شود. پس از این مرحله نیز پرونده مراحل خود را برای قطعی شدن حکم در دادگاه تجدید نظرطی می‌کند و دیگرمراحل خود را برای ابلاغ و صدور اجراییه طی می‌کند. در این پرونده نیز مانند دیگر پرونده‌ها، فردی که به پرداخت مبلغی محکوم شده، می‌تواند تقاضای اعسار و تقسیط دهد. البته دراین بین اگر پدرقبول کند که نفقه را نپرداخته، می‌تواند در دادگاه به طرف دعوا به تفاهم برسد که ماجرا با خیر و خوشی به پایان می رسد.

اگر نفقه می‌دهید

این بخش را پدران مسوولیت پذیری بخوانند که نفقه پرداخت می کنند، شما می توانید حسابی به نام کودک خود بازکرده و هر ماه پولی به این حساب بریزید و حق برداشت از این حساب را به قیم فرزند خود بدهید. البته روش دیگری هم هست، اگر پدر هر ماه به صورت دستی پولی را به قیم فرزندش پرداخت می کند، می تواند برای پول پرداختی، رسید بگیرد.

روش ارزیابی سهم بچه‌ها

در پرونده نفقه بچه‌ها، یک کارشناس مسوول رسیدگی و تعیین قیمت نفقه می‌شود. این فرد مبلغ نفقه را با وضعیت اجتماعی و نیازهای کودک مشخص می‌کند. دراین بین موقعیت زندگی مادر در تعیین میزان و مبلغ نفقه کودک تاثیر زیادی دارد و کارشناس بعد از بررسی وضع زندگی خانوادگی کودک و نیز بررسی مدارکی که از سوی مادر یا قیم او ارایه می‌شود، میزان هزینه نگهداری کودک را محاسبه می‌کند. این امر شامل زنان شاغل نیز می شود واشتغال مادرکودک تغییری در مسوولیت پرداخت نفقه ایجاد نمی‌کند. به عبارتی وضعیت زندگی مادر به زندگی کودک خود نیز سرایت می کند. یعنی اگر مادری در نوجوانی خود از سطح رفاه بالایی برخوردار بوده باشد، یا زمان طرح شکایت در منطقه خوب شهر زندگی کند، مبلغ نفقه طفل افزایش می‌یابد. در یک کلام ساده میزان نفقه فرزند از یک جامعه روستایی به یک شهر و در نقاط مختلف شهر متفاوت است.

مطالبه نفقه سال‌های گذشته

فرزند برای دریافت نفقه از پدر خود نه تنها می تواند بارها شکایت کند، بلکه بعد از دریافت نفقه می تواند درخواست دریافت نفقه سال های گذشته را نیز به دادگاه ارایه دهد. براساس قانون مدنی دختران تا زمانی که مجرد هستند و ازدواج نکرده اند می توانند درخواست نفقه گذشته را داشته باشند. اما بعد از ازدواج حتی در صورتی که طلاق بگیرند، این حق از آنان ساقط می شود، ضمن آنکه این پسران هم تا 18 سالگی و تا زمانی که درخانه پدرخود تحصیل می‌کنند، حتی درصورت جدا نشدن پدر و مادر از هم، می‌توانند دادخواست نفقه ارایه کنند؛ اما پس از 18 سالگی و با اتمام تحصیل، دیگر پدر وظیفه‌ای برای پرداخت نفقه به آنها ندارد.

راه‌های دور زدن یک قانون

در این کارزارخانوادگی، کودکان اولین قربانیان هستند، و در بسیاری از موارد زنان برای آنکه شوهر خود را تحت فشار قرار دهند، علاوه بر دادخواست مهریه، نفقه گذشته، نفقه حال، جهیزیه و اجرت‌المثل، دادخواستی نیز برای نفقه فرزند به دادگاه ارایه می‌کنند. البته دراین بین پدران نیز با حاضر نشدن در دادگاه و صدور رای غیابی و اعتراض به رای صادره، باعث طولانی شدن دادرسی می شوند. همچنین با ارایه دادخواست اعساربه دادگاه برای هزینه دادگاه، بازهم زمان را می‌سوزانند تا با این روش به زن خود فشار بیاورند، درحالی که بازنده اصلی فرزند آنهاست. دراین میان دادگاه به اندازه کافی برای صدورحکم طول می‌کشد و دیگر نیازی به این جنجال‌ها نیست، یادتان باشد وقتی کودکی برای دریافت نفقه راهی دادگاه می شود، یعنی به طور حتم به آن نیاز دارد و کاش در قانون موردی بود که به این امر دقت کرده و این بخش از قانون ما درگیر بازی انتقام زوج‌ها نمی‌شد.

دختري 13 ساله از پدر زنداني خود درخواست پرداخت نفقه كرد رضايي: نفقه فرزند به گذشته تسري پيدا نمي‌كند و فقط نسبت به آينده خواهد بود

دختر 13 ساله‌اي با مراجعه به دادگاه خانواده، از پدرش كه زنداني و معتاد است، تقاضاي پرداخت نفقه كرد. مادر اين دختر كه يك پسر 5 ساله نيز دارد و دخترش را در دادگاه خانواده همراهي مي‌كند، در اين باره به خبرنگار حقوقي ايسنا گفت: شوهرم زنداني و معتقاد است و من 6 ماه پيش، پس از 14 سال زندگي مشترك طلاق گرفتم اما امروز به خاطر روشن شدن تكليف دخترم به دادگاه خانواده آمده‌ام. وي افزود: بود و نبود همسرم فرقي نمي‌كند. آن زمان هم كه او بود من در خانه‌هاي مردم كار مي‌كردم و خرج خانه را خودم در مي‌آوردم و فقط طعنه‌هاي مردم درباره زنداني و معتاد بودن او آزارم مي‌داد. وي ادامه داد: دخترم مهر پدري نديده است، وقتي كودك بود پدرش پول‌هايش را كه كم كم پس انداز مي‌كرد از او مي‌گرفت و خرج اعتيادش مي‌كرد و مي‌گفت كه فردا پول را پس مي‌دهم اما اين فردا‌ها هيچ وقت فرا نرسيد. دخترم حالا از پدرش درخواست نفقه دارد. مهدي قلي رضايي قاضي شعبه 254 دادگاه خانواده (1) در گفت‌وگو با خبرنگار حقوقي خبرگزاري دانشجويان ايران، با اشاره به اين پرونده عنوان كرد: در اين پرونده والدين خواهان حاضر مدت‌هاست كه جدا از يكديگر و با توجه به سن خواهان و اينكه او ادعاي استحقاق دريافت نفقه را دارد، اقدام به طرح دعوي كرده و پدر او كه خوانده دعوا محسوب مي‌شود متاسفانه به اتهام سرقت در زندان است و در جلسه حاضر نشده است. وي علت حاضر نشدن پدر در دادگاه را روشن ندانست و گفت: با وجود اين كه اجراي دستور دادگاه در اعزام زنداني براي مسوولان زندان ايجاد تكليف كرده و در صورت عدم وجود معاذير، اين كار جرم محسوب مي‌شود،‌ زندان اين فرد را به دادگاه اعزام نكرده است. رضايي درباره‌ي وضعيت پرونده درخواست نفقه از پدر گفت: در پرونده حاضر دادگاه منتظر وصول پاسخ نامه ارسالي به زندان خواهد بود و با تجديد جلسه پس از حضور طرفين يعني پدر و فرزند سعي در ايجاد سازش و توافق بين آنها در تعيين ميزان نفقه فرزند خواهد شد و در صورت عدم وصول سازش، دادگاه بر اساس شرايط قانوني اقدام به صدور حكم خواهد كرد. رضايي در پاسخ به اين كه اين دختر 13 ساله در درخواست نفقه از چه حقوقي برخوردار است؟ و آيا در شرايطي كه ناتواني فرد از پرداخت نفقه مشخص است آيا اين درخواست پذيرفته مي‌شود؟ اظهار داشت: در پرونده حاضر توان و تمكن پدر در پرداخت نفقه فرزند منفي است اما متاسفانه اين مشكل در ميان سازمان‌ها، نهاد‌ها و ارگان‌هاي دولتي موجود است كه اغلب نسبت به حقوق و تكاليف قانوني افراد مراجعه كننده اطلاع كافي ندارند و براي اينكه خدمات و خواسته‌هاي مراجعان را ارايه نمايند آنها را مجبور به ارايه‌ي سند يا مدرك معتبر از مراجع قانوني از جمله دادگستري مي‌كنند. وي براي گفته‌ي خود مثالي آورد و افزود: يعني اگر دختر 12 ساله‌اي با مادرش جهت ثبت نام به مدرسه مراجعه كند و طلاق‌نامه مادر نيز درست باشد، براي ثبت نام‌ حتما حضور پدر يا حكم حضانت مادر را مي‌خواهند در حالي‌كه دختر 12 ساله خودش انتخاب داشته و براي او حكم حضانت صادر نمي‌شود اما براي حل معضل، اين‌چنين خانواده‌هايي دعوي مطالبه نفقه فرزند از پدر را مطرح مي‌كنند كه در متن يا ضمن راي نفقه صادر شده دادگاه، اشاره‌اي نيز به حق انتخاب طفل و حضانت ناشي از انتخاب طفل براي مادر وجود داشته باشد و چنين احكام صادره‌اي اغلب براي ادامه و اجراي حكم مراجعه‌اي ندارند. اين قاضي دادگاه خانواده درباره‌ي شرايط مطالبه نفقه فرزند از پدر بيان كرد: يكي از مسايل حقوقي مرتبط با خانواده بحث مطالبه نفقه فرزند از پدر است. بر اساس قانون وقتي كه طفل به سن بلوغ مي‌رسد- دختران 9 سال قمري و پسران 15 سال قمري- حق دارد در صورتي‌كه والدين به علت طلاق يا اختلافات في مابين جدا از هم باشند انتخاب كند كه با كداميك از والدين زندگي كند. وي افزود: اگر فرزندان بخواهند با پدر خود زندگي كنند مي‌توانند در صورت تمايل، با مادر در حدي كه معارض با تحصيل و تربيت آنها نباشد ملاقات كنند و چنان‌چه بخواهند با مادر خود زندگي كنند اين حق براي طفل وجود دارد كه نفقه خود را از پدر مطالبه كند و چنان‌چه مايل به ملاقات نباشد هيچ يك از والدين در دادگاه نمي‌توانند طفل بالغ را مجبور به ملاقات كنند. رضايي درباره شرايط قانوني طلب نفقه عنوان كرد: نكته قابل توجه در بحث نفقه فرزند وجود شرايط خاص است كه قانونگذار تعيين كرده است كه مهم‌ترين آنها استحقاق طفل به دريافت نفقه و تمكن و توان مالي پدر است. وي با بيان اينكه در بحث استحقاق بين دختر و پسر تفاوت وجود دارد اضافه كرد: براي دختران تا زماني‌كه دختر ازدواج نكرده يا به شرايط استقلال مالي نرسيده، پرداخت همه مخارج و نفقات متعلقه وي بر عهده پدرش است؛ حال اين ازدواج چه قبل از سن رشد دختر و چه بعد از آن باشد يعني اگر دختري حتي به سنين بالايي هم برسد و داراي استقلال مالي نباشد يا ازدواج نكرده باشد مي‌تواند نفقه خود را از پدر بخواهد؛ براي پسران محدوديت بيشتري وجود دارد و اصل بر آن است كه به محض حلول سن رشد، نفقه فرزند ذكور قطع شده و پدر تكليف شرعي در قبال وي ندارد. قاضي شعبه 254 دادگاه خانواده (1) افزود: با توجه به وضعيت خاص اجتماعي و اقتصادي اكثريت اقشار جامعه و اينكه در شرايط فعلي اقتصادي و اجتماعي صرف حلول سن رشد نمي‌تواند موجب اثبات استقلال و عدم نياز مادي فرزند ذكور به پدر باشد جوان در دوران خدمت سربازي و در صورت ورود به مراكز تحصيلي عالي و دانشگاهي نيز نياز به حمايت مالي خانواده مخصوصا پدر داشته و دادگاه با احراز شرايط قانوني براي اين گونه فرزندان نيز ممكن است نفقه‌اي در نظر بگيرد. وي ادامه داد: نكته ديگر در اين خصوص شرط تمكن و توان مالي پدر است كه مبناي كار دادگاه و كارشناسان دادگستري در تعيين نفقه فرزند است يعني اگر شرايط شغلي و درآمد پدر و متعاقب آن شرايط زندگي خانواده در حد ايده‌آل، بالا و مرفه باشد مسلما دادگاه نيز در صورت بروز اختلاف بين والدين و طرح دعواي مطالبه نفقه فرزند مبلغ مناسب با نياز و شان طفل را در نظر گرفته و اقدام به صدور حكم مي‌كند و بالعكس چنان‌چه خانواده و شغل و درآمد پدر در حد متوسط، خط فقر يا پايين‌تر باشد اين اوصاف موجب مي‌گردد دادگاه مبلغ كمتري را به عنوان نفقه و فرزند در نظر گيرد. رضايي خاطر نشان كرد: آنچه كه از متون فقهي، شرعي و قانوني استنباط مي‌شود اين است كه نفقه فرزند به گذشته تسري پيدا نمي‌كند و فرزند فقط از زماني كه استحقاق خود به دريافت نفقه و تمكن پدر را به پرداخت نفقه ثابت كند مي‌تواند نفقه دريافت كند و پرداخت نفقه فقط نسبت به آينده خواهد بود نه ما قبل آن و تنها نفقه زوجه است كه به گذشته نيز تسري يافته و چنانچه زوجه ثابت نمايد كه زوج نفقه دوران زوجيت را علي رغم استحقاق او پرداخت نكرده، حكم به الزام زوج به پرداخت نفقه معوقه نيز صادر مي‌شود.

نفقه فرزندان پسر سالم تا چه سني بر پدر واجب است؟ اگر ازدواج کنند و فقير باشند چطور؟

مقصود  از  نفقه  تهيه  و آماده‌كردن  مايحتاج  و  لوازم  زندگي  همسر  مي‌باشد،  از  قبيل‌: ‏خوراك‌،  پوشاك‌،  مسكن‌،  خدمات  لازمه  و  درمان  و  امثال  آنها  حتي  اگر  ثروتمند  هم  ‏باشد. نفقه  همسر  بموجب  قرآن  و  سنت  نبوي  و  اجماع‌،  واجب  است‌.‏

در حقيقت از جمله حقّوقي که زن و فرزندان بر سرپرست خانه دارند «نفقه» و تأمين هزينه و مخارج زندگي است ازقبيل تهيه غذا، لباس، مسکن و مداواي همسر و ... (بر اساس عرف مردم و در حدّ توانايي و نه بيشتر از حد انتظار) بر عهده شوهر است.

دليل وجوب نفقه، سخن خداوند تبارک و تعالي مي‌باشد که مي‌فرمايد: « وَعلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لاَ تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا »(بقره 233)

يعني: و بر آن کس که فرزند براى او متولّد شده [= پدر]، لازم است خوراک و پوشاک مادر را به طور شايسته دادن بپردازد؛ هيچ کس موظّف به بيش از مقدار توانايى خود نيست!

رسول خدا صلي الله عليه وسلم  نيز در مورد حقوق زنان مي‌فرمايد: «در مورد زنانتان از خدا بترسيد، چون آنها به حکم خدا بر شما حلال شده‌اند و امانتند نزد شما، پس بر شماست که نفقه و لباس زنان را به حدّ اعتدلال و متعارف تأمين کنيد.» [روايت مسلم]

هم‌چنين امام مسلم نقل مي‌نمايد که: رسول  خدا صلي الله عليه وسلم در حجه الوداع فرمود: «تهيه مخارج زندگي و لباس زنان برعهده شماست».

همچنين تهيه و تأمين مخارج زندگي کودکان بر پدر واجب است؛ زيرا خداوند متعال فرموده‌اند:

« الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» (البقره / 233)

«بر کسي که فرزند به او تعلق دارد (پدر) تأمين هزينه و لباس آنها به صورتي شايسته و مناسب، واجب است».

از نظر علما و فقها تأمين مخارج زندگي فرزندان خود واجب است.

علما در اين مورد اتفاق‌نظر دارند که: نفقه و مخارج نزديکاني مانند: همسر و فرزند و فرزند فرزند، به ميزان کفايت بوده و ضروري است و شامل نان، غذا، آب، لباس و محل سکونت ـ و در صورتي که کودک باشد شير دادن ـ است ميزان و کيفيت آن به توانايي مالي نفقه دهنده و اوضاع و احوال اقتصادي در آن زمان و مکان بستگي دارد؛ زيرا مبناي مخارج نيازمندي است و ميزان آن بايد در حد رفع نياز باشد؛

پدران و مادران مسئوليت دارند که در زمان کودکي و نوجواني تا پايان تحصيل و يافتن کار و شغل مخارج لباس و خوراک و تحصيل فرزندان خويش را فراهم نمايند.

خلاصه سخن اين است که در موارد زير تهيه مخارج زن و فرزند بر شوهرش لازم است.

1-اين‌که مواد غذايي در اختيار همسر قرار دهد يا وجه نقد و بهاي آن را به او بدهد، بستگي به خواست و مصلحت زن دارد.

2-مواد سوختني مانند: چوب، نفت، گاز و ... وسايل پخت و پز مانند: اجاق گاز و ... وسايل گرمازا: مانند بخاري و آب براي آشاميدن، شستشو و استحمام، بر مرد واجب است.

3-زني که توانايي کارهاي منزل را ندارد شوهر نبايد او را به آن مجبور نمايد، يا زن را مجبور کند که خادمي را براي کار منزل استخدام نمايد، و خود زن حقوقش را بپردازد.

4-لباس : بر مرد واجب است لباس و پوشش متناسب با شخصيت زن و عرف محل را که بدن او را بپوشاند و از گرماي تابستان و سرماي زمستان مصون بدارد، تهيه کند. اما تهيه لوازم آرايشي مانند: حنا، کرم، عطر و ... بر مرد واجب نيست.

5-وسايل بهداشت: مرد لازم است به اندازه کافي براي استحمام، شستشوي لباس‌ها و ظروف و ... صابون و مواد شوينده را در اختيار همسرش قرار دهد. از همه مهم‌تر اين است که به هنگام بيماري زن، شوهر بايد او را به پزشک ببرد و هزينه دارو و درمان او را بپردازد و مراقبت لازم را از او به عمل بياورد.

6-مسکن: فقها رأي‌شان بر اين است که شوهر در حد توانائي بايد محل سکونتي را به صورت خريد، ساخت و يا اجاره براي همسرش فراهم سازد.

و همانطور که گفته شد نفقه زن تا زماني که بعنوان همسر مرد باقي مانده است ولو تا پايان عمر باشد بر مرد واجب است و نفقه فرزند دختر تا ازدواج وي و نفقه فرزند پسر تا زماني که سروسامان مي گيرد و براي خود شغلي مي يابد واجب است.

دادخواست مطالبه نفقه ایام گذشته و صدور دستور موقت:

.

.

دادخواست تعیین مسکن و پرداخت نفقه:

.

.

دادخواست صدور حکم طلاق به دلیل استنکاف زوج از پرداخت نفقه:

.

.

دادخواست مطالبه نفقه آینده:

.

.

مطالبه نفقه آینده فرزندان:

.

.

نمونه احکام دادگاه در خصوص مطالبه نفقه:

.

.

.

.

دادنامه

پرونده کلاسه ........... شعبه 261 دادگاه خانواده تهران دادنامه شماره ...............

خواهان ها: 1- خانم ........ (زوجه) 2- خانم ...... (فرزند خوانده) 3- آقای ........ (فرزند خوانده) با وکالت ....... به نشانی........

خوانده: آقای ........ باوکالت .......... به نشانی .............

خواسته: مطالبه نفقه

گردشکار: خواهان به طرفیت خوانده به شرح فوق طرح دعوی پس از ثبت و انجام تشریفات قانونی چون پرونده از جهت عدم اعلام آدرس خوانده ناقص می باشد پس از صدور اخطار رفع نقص و ابلاغ به خواهان چون مشارالیه در فرجه قانونی اقدام به رفع نقص ننموده است لذا به شرح زیر مبادرت به صدور قرار می نماید.

رای دادگاه: در خصوص دادخواست خانم ....... و آقای ........ و نیز خانم ....... با وکالت .......... به طرفیت آقای ......... با وکالت ........ به خواسته مطالبه نفقه فرزندان مشترک، با عنایت به دادخواست تقدیمی و مدارک و مستندات ابرازی خواهان ها و با توجه به اظهارات طرفین در جلسه دادرسی، نظر به اینکه خواهان های ردیف های اول و دوم به سن رشد رسیده اند قانونا اهلیت طرح دادخواست را نداشته اند فلذا دادگاه مستندا به ماده 89 از قانون آیین دادرسی مدنی ناظر به بند سوم از ماده 84 همان قانون قرار رد دعوی خواهان ها خانم..... و آقای ..... شهرت هردو ..........(فرزندان) را صادر می نماید و در خصوص خواهان ردیف سوم، نظر به اینکه زوجین مدتی است به علت اختلافات جدا از یکدیگر زندگی می کنند و فرزندان مشترک نزد مادرشان زندگی می کنند و نظر به اینکه نفقه اولاد به عهده پدر است و زوج با حضور در دادگاه پرداخت نفقه فرزندان را مورد پذیرش خود قرار داده است و با توجه به اینکه نظریه هیات کارشناسان مصون از اعتراض طرفین باقیمانده فلذا دادگاه با ثابت تشخیص دادن دعوی مشارالیها مستندا به مواد 1199،1198،1197،1196 قانون مدنی و مادتین 519 و 515 قانون آیین دادرسی مدنی حکم به محکومیت خوانده آقای ....... به پرداخت نفقه فرزندان مشترک به نام ...... 12 ساله و ...... 4 ساله از تاریخ تقدیم دادخواست (92/4/1) به بعد به ترتیب ماهیانه مبلغ سه میلیونو پانصد هزار ریال و دو میلیون و پانصد هزار ریال در حق خواهان خانم ........(زوجه) صادر می نماید. همچنین دادگاه خوانده را به پرداخت مبلغ ششصد هزار ریال بابت دستمزد کارشناسی و نیز حق الوکاله وکیل وفق تعرفه قانونی و نیز پرداخت مبلغ 924,000 ریال بابت هزینه دادرسی در حق مشارالیها محکوم می نماید. این رای حضوری بوده و ظرف بیست روز قابل اعتراض در محاکم تجدیدنظر استان تهران می باشد.

رئیس شعبه 261 دادگاه عمومی حقوقی تهران

گزارش هیات کارشناسان

ریاست محترم شعبه 261 دادگاه خانواده 2 تهران

با احترام در خصوص پرونده کلاسه ........... موضوع دادخواست خانم ........ به طرفیت آقای ........ به خواسته نفقه  که به منظور تعیین میزان استحقاق نفقه فرزندان قرار ارجاع امر به کارشناسی صادر و در مقام رسیدگی به اعتراض زوج (پدر) بررسی مجدد امر به هیات کارشناسی (امضاکنندگان ذیل تفویض) گردیده است پس از مطالعه پرونده و مصاحبه با طرفین و کسب اطلاعات ممکن الحصول به شرح آتی مبادرت به اظهارنظر می گردد.

1- زوجین در سال 1377 با مهریه 14 سکه به عقد دائم ازدواج نموده زوجه متولد 1358، لیسانس و خانه دار می باشد. زوج متولد 1349، دیپلم و (شغل آزاد) فروشنده لوازم تزئینی در مغازه ای واقع در ......... می باشد. دارای دو فرزند به نام مهای ...... 12ساله، محصل در مقطع دبستان و ...... 4 ساله می باشند.

2- به علت اختلافات حادث شده زوجین از مهرماه سال 1391 جدا از یکدیگر زندگی می کنند، و فرزندان در معیت مادر در خانه جد مادری سکونت دارند.

3- حسب اظهار زوج (پدر)، به علت اینکه در گذشته از درآمد بالایی برخوردار بوده است یارانه ثبت نام نکرده اند. بیمه نیستند و در حال حاضر در منزل استیجاری با خانواده خود که سهم پرداخت اجاره بهای ایشان ماهیانه سیصد و پنجاه هزار تومان می باشد زندگی می کند.

4- حسب لظهار زوجه، طبق توافق فی مابین زوجین بنا بوده زوج ماهی دو میلیون تومان بابت نفقه فرزندان پرداخت کند که فقط سه ماه پرداخت شد و از دی ماه سال گذشته از پرداخت آن خودداری نموده است.

با توجه به اینکه به موجب ماده 1199 از قانون مدنی نفقه اولاد بر عهده پدر می باشد لذا هیات کارشناسان مستندا به مواد 1197، 1198 و 1204 از همان قانون با رعایت جمیع جهات میزان نفقه فرزندان ..... و ...... را به ترتیب از زمان استحقاق لغایت آتیه ماهیانه 3,500,000 ریال – 2,500,000 ریال برآورد می نماید.

 منابع: سایتهای اینترنتی