خورشیدبانو ناتوان

(از پر قدرت ترين شاعره هاي قرن نوزدهم آذربايجان)

و

(گوهر درخشان و خاتون عالي مقام در تعالي ادبيات و آبادي آذربايجان)

 

خورشید بانو ناتوان (۶ اوت ۱۸۳۲، شوشی-۲ اکتبر ۱۸۹۷، شوشی) یکی از بهترین غزل‌گویان تاریخ آذربایجان است که  شعرهایش را به زبان ترکی آذربایجانی سروده است. او دختر مهدیقلی خان جوانشیر، آخرین حاکم خانات قره‌باغ (۱۷۴۸–۱۸۲۲) بود. خورشید بانو بیشتر بخاطر غزل سراییش مشهور است و او را ادامه دهنده راه فضولی میدانند. او در نقاشی نیز متبحر بود و در کنار اشعارش تصاویری را در ارتباط با شعر می کشید.الکساندر دوما (پدر) در سفرنامه خود به ملاقات خود با خورشید بانو در باکو اشاره کرده است. وی در اشعارش ناتوان تخلص می‌نمود.

خورشید بانو تقریباً بیست سال رهبری انجمن ادبی «مجلس انس» را به عهده داشت و اکثر شعرهایش بلافاصله بعد از سروده شدن از طرف ده‌ها شاعر بزرگ و سرشناس در مقیاس بی قیاس مورد استقبال قرارگرفته و انواع و اقسام نظیره‌ها و تضمین‌ها بر شعرهایش سروده می‌شد.

آغابیگم آغا از همسران فتحعلی شاه قاجار، عمه خورشیدبانو ناتوان بود. آغابیگم آغا نیز به فارسی و ترکی شعر می‌سرود.

 خورشيد بانو ناتوان يكي از پر قدرت ترين شاعره هاي قرن نوزدهم آذربايجان است كه اثرات بزرگ و سترگ در پيشرفت و پيشبرد شعر و ادب آذربايجان داشته و اين گوهر رخشان و خاتون عالي مقام تمام همت عاليه خود را مصروف تعالي ادبيات و آبادي آذربايجان نموده بود.

 خورشيد بانو تقريباً بيست سال رهبري انجمن ادبي «مجلس انس» را به عهده داشت و اكثر شعرهايش بلافاصله بعد از سروده شدن از طرف ده ها شاعر بزرگ و سرشناس در مقياس بي قياس مورد استقبال قرارگرفته و انواع و اقسام نظيره ها و تضمين ها برشعرهايش سروده مي شد و قاطعانه مي شود گفت كه اگر اين نظيره ها و تضمين ها روزي گردآوري گردد به نوبه خود ديوان كاملي را تشكيل مي دهند.
پدر خورشید خانم «مهمد قلی خان» حاکم قره باغ بود و مادرش «بدری جهان بیگم گنجه خانی» نوه جواد خان بود خورشید بانو در سال 1832 میلادی در 15 اگوست در شهر شاعر پرور «شوشا» به دنیا امد در میان مردم «خان قیزی» نامیده میشد خورشید بانو در سن 13 سالگی پدر خود را از دست داد و مدت کمی بعد به خاطر مسائلی مجبور شد با «خاسای خان»  ازدواج کند که در نتیجه این ازدواج صاحب دو فرزند یک پسر (مهدی قلی خان وفا) و یک دختر (خان بیکه) شد در سال 18660 خاسای خان خود کشی کرد که بعد از مرگ او خورشید بانو بخاطر دور ماندن از بعضی تهمت ها مردم در سال 1869 میلادی با «سید حسن اغا» ازدواج کرد در نتیجه این ازدواج نیز صاحب یک دختر و دو پسر گردید اشعار خورشید خانم را به چهار بخش عمده میتوان تقسیم کرد.
1 - اشعاری که به سبک کلاسیک نوشته شده است
2- شعر هایی که در مورد علایق خود در زندگی مخصوصا دو فرزند خود نوشته است
3- اشعاری که در مورد زیبایی های طبیعت نوشته است
4- و اشعار معاصر خورشید بانو
این شاعر بزرگ در سال 1987 میلادی یکم اکتبر وفات کرد و پیکر او را در قبرستان عمارت آغ دام (از شهرهای ایالت قره باغ آذربایجان) به خاک سپردند.

 

 

خورشيد بانو ناتوان کيم ايدي؟

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Natavan.jpg

 خورشيد بانو ناتوان، آذربايجانين گؤرکملي شاعيره قاديني، قاراباغين سونونجو حاکيمي، «مهدي قولو خان جوانشيرين» قيزي، «ابراهيم خليل خانين» نوه سي دير. 6 آوقوست 1832-ده شوشادا آنادان اولدو و 2 اوکتيابر 1897-ده همين شهرده وفات ائتدي.

مهدي قولوخان قيزينا اؤز آناسي «خورشيد بانو»نون آديني وئرميشدي. او اؤز عاييله سينين بيرجه اؤلادي اولدوغو اوءچون اونا عاييله ده «دورّ- يئكتا» دئييلرميش و خالق آراسيندا «خان قيزي» آديندا چاغيريليرميش.

خورشيد بانو پارلاق ايستعدادا و قاباقجيل ايدئالارا ماليك اولان شخصيّت اولموشدور. او، آذربايجان مدنيّتينده و ايجتيماعي حياتيندا درين ايزلر قويموشدور.بو فِنومِنين مئيدانا گلمه سينين بير نئچه اساس سببي واردير. بونلاردان بيريسي شاعيره نين سوي كؤكودور. يعني ناتواندا ايكي بؤيوك نسلين – جوانشيرلرين و زياد اوغلو قاجارلارين قاني واردير. آدلاريني چكديگيميز بو ايكي بؤيوك و شرفلي نسلين هر بيريسي دونيادا بير سيرا شاعير گتيرميشدير.

ناتوانين فيطري ايستعدادينين اوءزه چيخماسي و چيچكلنمه سينين باشقا بير سببي، شوبهه سيز، شوشانين تكرار ائديلمز ياراديجي آب-هاواسي و موحيطي ده اولموشدور.

ايلك شعرلريني 50-جي ايللرده شرقين عنعنوي مؤضوعلاري ايله باشلاميشدي؛ غزللرينده محبّت و طبيعت گؤزلليكلري ترنّوم اولونور. 16 ياشلي اوغلونون اؤلوموندن سونرا ناتوان بدبين روحلو شعرلر يازميشدي.

گنج شاعيره شوشانين بير عيدّه شاعيره لري نين ايسته ديگينه گؤره اورادا «مجليس- اونس» ادبي مجليسي تشكيل ائدير. بو مجليسين رهبرليگي و اونون بوءتون خرجيني خورشيدبانو اؤز اوءزرينه گؤتورموشدو. مير محسن نوّاب قاراباغي نين رهبرليگي ايله «مجليس- فراموشان» آدلي داها بير پوئتيك مجليس ده فعاليّت گؤستريردي. محض بو زامان خورشيد بانو (شاعيره اؤز ننه سينين آديني داشييردي) «ناتوان» تخلّوصونو اؤزونه گؤتورموشدو.

ناتوانين پوئزياسي آذربايجان خواننده لريني ده روحلانديرير. بؤيوك صنعتكاريميز سئييد شوشينسكي نين ناتوان حاقّيندا خاطيره سينده قئيد اولونور كي، او شاعيره نين غزللريني سگاه اوءستونده اوخويارميش (نظامي آدينا آذربايجان ادبيّاتي موزئيي نين فوندو) و اوندان بري دئمك اولار كي بو گوءنه كيمي تانينميش آذربايجان خواننده لري شاعيره نين غزللريني اوخويوب ايلهام آليرلار.

 

خورشيدبانو ناتوان 1897-جي ايل 1 اوكتيابردا وفات ائتميشدي و آغدامين «عيمارت» قبريستانليغيندا دفن اولونموشدور. آدينا كوءچه، كلوب، كيتابخانا و مكتب واردير. خان قيزي نين ال يازمالاري، شخصي گئييم و اشيالاري نادير اكسپونات كيمي آذربايجان آرخيو و موزئيلرينده ساخلانيلير. باكي دا هئيكلي قويولموشدور.

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/25/Stamps_of_Azerbaijan%2C_2014-1187.jpg

 

Stamps_of_Azerbaijan,_2014-1187

تمبر یادبود در آذربایجان

 

 

چاپ اولونان اثرلري:

سئچيلميش اثرلري، تبريز: 1991؛ 112 ص.

اثرلري، باكي: ليدر نشريّاتي، 2004؛ 87 ص.

اثرلري، باكي: يازيچي، 1984؛ 100 ص.

33 غزل، باكي: گنجليك، 1981؛ 36 ص.

شعرلر، باكي: آذرنشر، 1965؛ 80 ص.

 

حاقّيندا اولان ادبيّات:

جعفرزاده ا. ناتوان حاقّيندا حكايه لر. باكي: آذرنشر، 1963، 60 ص.

خورشيدبانو ناتوان، آذربايجان يازيچي لارينين حياتيندان دقيقه لر. باكي: 1979، صص 44-48

محمّدوو ب. خورشيدبانو ناتوان. باكي: يازيچي، 1983، 158 ص.

ناتوانين شاعير قوهوملاري. باكي: آذرنشر،  1989، 84 ص.

عليئوا هـ. ناتوانين تيكمه لري. «قوبوستان». 1970، ن 1، صص 42-46

افنديئو اي. خورشيدبانو ناتوان. «آذربايجان»، 1985، ن 11، صص 22-65

محمّدوو ب. خورشيدبانويا. «اولدوز»، 1995، ن 1، صص 36

 

کیتابین موشخّصاتی:

 کیتابین آدی: خورشید بانو ناتوان شعرلری

شاعیر: خورشید بانو ناتوان

تایپ: ی. ف.

فورمت: PDF

صفحه لر تعدادی: 39

سایز: 288 کیلوبایت

 

 

خورشید بانو ناتوانین شعرلریندن بیر نومونه:

 

فيريشته طلعت و مه روي و خوش ليقا، گئتمه
جمالي قلبيمه داييم وئرن ضيا، گئتمه
مسيح تک، نفسي مورده ني ائدن احيا
دهاني ايچره اولان چشمه-ي بقا گئتمه
اسير- دانه اولوب، دام- زوءلفه دوءشدو کؤنول
او نؤع سيلسيله دن کيم ائدر رها، گئتمه
مريض- عشق اولانا نئيله سين طبيب- زمان
سوا-ي شهد- لبين يوخدو بير دوا، گئتمه
کمال- شؤقله قوي ائيله ييم خليل آسا
او خاک- مقدمينه جانيمي فدا، گئتمه
اگر فراقيني گؤرسم، گؤرن گؤزوم چيخسين
گؤزومده خاک- رهين عئين-توتيا، گئتمه
طواف- کويده سعييم نئجه اولور حاصيل؟
اونا کي، ذيکر- لبين وئرمه سه صفا، گئتمه؟
خزينه گؤهري تک اولماسان نهان گؤزدن
ووجودونو ائله ييب محض کيميا، گئتمه
رقيب طعنه سي، هيجران غمي اولور موشگول
بو ناتوانه گؤروب اونلاري روا، گئتمه

 

----- بو کیتابی یوءکلمک اوءچون تیکله ییین  --

 

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/az/0/02/Bak%C4%B1_Nat%C9%99van.jpg

مجسمه خورشید بانو ناتوان در باکو

 

 

برخی از اشعار خورشید بانو ناتوان

 

 

افسوس

 

 کئچیبدی مؤسم- گوءل، گئتدی نؤبهار افسوس!

 

قالیبدی بولبول- بیچاره خار و زار افسوس!

 

ریاض- عزّ و شرافتده بیر گوءل آچمیشدی

 

قاپاردی اول گوءلو گوءلچین- روزگار افسوس

 

 

 

 

 

سن سیز

 

منه بدتردی دوزخدن، عزیزیم، گولسِتان سنسیز

 

اودور هر سونبول و سوسن گؤزومده بیر تیکان سنسیز

 

 وفاسیز دهر- دون ایچره اگر شکّر غذام اولسا

 

اولور زهر- هلاهل، طوطی- شیرین زبان سنسیز

 

 

 

افسوس

 

 کجروش دیر بو آسمان افسوس

 

بی وفادیر جاهان و جان افسوس

 

نه یامان داغ ایمیش اوغول دردی

 

منه اوءز وئردی امتحان افسوس

 

گؤز ائوین قویدو ناگهان خالی

 

اولدو اول مردومون نهان، افسوس

 

مهرینی کسدی من بلاکشدن

 

اولدو خاک ایله مهربان، افسوس

 

 ائی گؤزوم نوری، حاصل- جانیم

 

چکرم سنسیز الامان، افسوس

 

سرو قدّین دوءشوبدو خاک اوءزره

 

سنه بید اولدو سایه بان، افسوس

 

 سنی لب تشنه یاد ائدنده اولور

 

گؤز یاشیم جوی تک روان، افسوس

 

عزّت و جاه و دؤلت ایچره سنی

 

گؤرمه دیم بیرجه کامران، افسوس

 

 آرزو و هوس خجل سندن

 

اولمادین هیچ شادمان، افسوس

 

سنی آغوشه چکدی خاک- سیاه

 

اشکدن باغریم اولدو قان، افسوس

 

ایتیریب بو شکوفته غونچه سینی

 

قالدی سرگشته ناتوان افسوس

 

 

 

 

 

 

 

گئتمه (2)

 

 خؤجسته بولبول-خوش نیطق، خوش زبان گئتمه

 

منه ترحّوم ائله، قویما ناتوان، گئتمه

 

 بو گولشن ایچره، گوءلوم نوشوکوفته بیر گوءلسن

 

سنه هنوز دئییل مؤسیم- خزان، گئتمه

 

 من- فلک زده یه رحم قیل، سنی تاری

 

قاشین کیمی قدیمی ائیله ییب کامان، گئتمه

 

سنین بو گؤزلرینه گؤزلریم اولا قوربان

 

بیر-ایکی دم منه اول باری همزبان، گئتمه

 

 یئنی نوموو ائله ین، سرو وش، دایان باری

 

سیریشکیمی قوی ائدیم پایینه روان، گئتمه

 

منه کیف گوشه-ی چشم ایله بیر نهان باخدین

 

تئز اؤلدورر منی بو مؤحنت- نهان گئتمه

 

دوءشه ایاقدن اول سرو- قامتین، باللاّه

 

قیامتی گتیرر باشیمه عیان، گئتمه

 

 بو جیسم- زاریم اوءچون محض روحسن، آخیر

 

توتار قرار مگر، روحسوز روان، گئتمه

 

 ایکی گؤزوم ایشیغی، شاهزاده سیم بریم

 

منی ده یولداش آپار، قویما ناتوان گئتمه

 

 

 

 

 

گئتمه

 

 ییخیب بو کؤنلوم ائوین ائیله ییب ویران، گئتمه

 

یوخومدو تاب و توان فرقته، جاوان، گئتمه!

 

فدا اولوم سنه من، سندن آیریلا بیلمم

 

یقین فراقین ائدر قدّیمی کامان، گئتمه

 

 سنینله روشن ایدی قلبیم، ائی گؤزوم نوری

 

گومان کی، تنگ اولا جانیمه بو جاهان گئتمه

 

 بویون بلاسین آلیم، سرو تک ییخیلما، اوغول

 

دویونجا گؤرمه میشم، گئتمه، بیر زامان، گئتمه

 

 چیخایدی کاش گؤزوم، گؤرمه یه یدی هجرانین

 

اؤلونجه بیل ائدرم ناله و فغان، گئتمه

 

صباحه دک اوتوروب چکمیشم جفالارینی

 

بویوم برابری سن ایندی الآمان گئتمه

 

یقین کی ال جکه جک دوست و آشنالردن

 

دیوانه تک دوءشه جک چؤللره آنان گئتمه

 

سنینله کیم آچیلیب قلبیمین شکوفه لری

 

موروّت ائیله، عزیزیم، ائدوءب خزان گئتمه

 

ترحّوم ائیله منه، درد و مؤحنتیم چوخدور

 

قویوب بو هجر بلا ایچره ناتوان، گئتمه

 

 دی یومما گؤزلرینی، قوی گؤروم دویونجا باری

 

گؤزومده جاری ائدیب اشک هم روان، گئتمه

 

 

 

 

 

آغلار

 

 سحر گه ناگهان گؤردوم دل- زاریم نهان آغلار

 

سرشک- آل ایله هردم چکر آه و فغان آغلار

 

سوال ائتدیم نه باعثدیر چیخیب افلاکه افغانین

 

تؤکر خون- جگر چشمین، آخار هر یان روان آغلار؟

 

کؤنول هوشیار ایمیش مندن، دئدی: باد- صبادان سور

 

سراسیمه قالیب حئیران، چکر آه، الامان آغلار

 

صبادان سوردوم احوالی کی، ائی هر حالدان آگاه

 

نه واقعدیر، سنی تاری، اولوب دل ناتوان آغلار

 

 دخی باد- صبا، گؤردوم، بسی دلگیر و نالاندیر

 

تکلّوم یوخ بیان ائتسین، قالیبدیر بی زبان، آغلار

 

 توتولموش نطق گوءفتاری، دئدی: ائی ناتوان خسته

 

نئجه شرح ائیله ییم حالی کی، جومله انس و جان آغلار

 

گزیردیم باغ و صحرانی، پریشان حال ایله گؤردوم

 

دگیب باد- خزان سروه قوروموش، باغبان آغلار

 

زبان سؤزدن قالیب خالی، ترحّوم ائتدیم احوالی

 

گؤزومه تار اولوب دونیا، دمادم جسم و جان آغلار

 

 بلی، گر گوءل بوداغینا توخونسا توءندباد- دهر

 

پریشان اولسا گوءل برگی، ائدر بولبول فغان، آغلار

 

 پوزولدو رؤنق- گوءلشن، داغیلدی زینتی باغین

 

دوءشوب تاب و طراوتدن، گوءل آغلار، گولستان آغلار

 

 دوءشه یدی چرخ گردشدن، اولایدی دهر-دوءن ویران

 

بشر تاب ائیله مز هرگز، زمین و آسمان آغلار

 

 الهی، گؤرمه سین گؤزلر، یامان گوءندور بئله گوءنلر

 

آمان وئرمز غم و مؤحنت، هامی پیر و جاوان آغلار

 

 فراواندیر غمیم، شرحین بیان ائتمک دئییل مومکون

 

یاز، ائی موستوفی- عالم، مودام اهل- جاهان آغلار

 

 مداد اولسا اگر دریا، قلم اولسا اگر اشجار

 

باشا یئتمز غمیم شرحی، قلم هر لحظه قان آغلار

 

تنیم رنجور، دل خسته، دخی بیر غمگوساریم یوخ

 

کیمه شرح ائیله ییم دردیم، گئدر تاب و توان آغلار

 

 بلی، چوءن کؤکب-طالع وبال ائتسه فلک ایچره

 

نحوستله قیران ائیلر، اولور گوءن گر یامان آغلار

 

 بو دیوان- قضاوتدیر، موقدّر روز- ازّلدن

 

کی، هر دم نؤبه نؤ غملر یئتر، بو ناتوان آغلار

 

کسیلمیش طاقت و تابیم، باشیمدان عقل محو اولموش

 

گؤزوم اشکی روان ظاهر، کؤنول دایم نهان آغلار

 

 دواسیز درد- بی درمان، قالیب محزون و سرگردان

 

ارسطو ایله هم لقمان، فلاطون- زمان آغلار

 

 تماماً درد و غملردن فراقین دردی افزوندور

 

اونونچون ناتوان هر دم اولوب نالان، قان آغلار

 

 

 

 

او مژگان سیه نوکین خدنگ یاره بنزتدیم،
خطادیر، چشم مستین آهوی تاتاره بنزتدیم.
گؤزون مردملری سرمست اولوب، تؤکمک دیلر قانیم،
دوزوبدور هر طرف پیکان، عجب خونخواره بنزتدیم.
چکیلمیش گوشه یه بولبول، فغان و ناله لر ائیلر،
دوشن گول اوسته دامه عندلیب زاره بنزتدیم.
توتوب کج گردنین هر لحظه اولموش محو نظاره،
خیال یار ایله حیران باخان ناچاره بنزتدیم.
گؤروب طرف بناگوشونده چین – چین زولف مشکینی،
او گنجی شایگان اوسته یاتان شاهماره بنزتدیم.
دئییردیم کیم، نه دن دیر قئیس اولوب دیوانۀ عالم؟
جنون سرریشته سین  اول طرۀ طراره بنزتدیم.
جفای دهریده گؤردوم ائدیردی شیکوه بیر مضطر،
سسیندن ناتوان بی دل و افکاره بنزتدیم

 

 

 

فيريشته طلعت و مه روي و خوش ليقا، گئتمه
جمالي قلبيمه داييم وئرن ضيا، گئتمه
مسيح تک، نفسي مورده ني ائدن احيا
دهاني ايچره اولان چشمه-ي بقا گئتمه
اسير- دانه اولوب، دام- زوءلفه دوءشدو کؤنول
او نؤع سيلسيله دن کيم ائدر رها، گئتمه
مريض- عشق اولانا نئيله سين طبيب- زمان
سوا-ي شهد- لبين يوخدو بير دوا، گئتمه
کمال- شؤقله قوي ائيله ييم خليل آسا
او خاک- مقدمينه جانيمي فدا، گئتمه
اگر فراقيني گؤرسم، گؤرن گؤزوم چيخسين
گؤزومده خاک- رهين عئين-توتيا، گئتمه
طواف- کويده سعييم نئجه اولور حاصيل؟
اونا کي، ذيکر- لبين وئرمه سه صفا، گئتمه؟
خزينه گؤهري تک اولماسان نهان گؤزدن
ووجودونو ائله ييب محض کيميا، گئتمه
رقيب طعنه سي، هيجران غمي اولور موشگول
بو ناتوانه گؤروب اونلاري روا، گئتمه

 

 

 

اؤزون عشق آتشینه وورماغا دلشاد پروانه،
بلی، بیر دفعه یانماقدان اولور آزاد پروانه.
گؤرور مجلس لر ایچره شمعی هر شب یاری اغیاره،
اونونچون یانماغین طرحین قیلیر بنیاد پروانه.
سنه ای شمع، تهمت لر قالیر معشوقه لر ایچره،
اگرچی خرمن عمرون قیلیر برباد پروانه.
دئمه معشوق بی پروادی شمعه کیم، ملامت دن،
وئریب جان صوبحه دک، اولدو وفادن شاد پروانه.
بیلیب شمعین وفاسین، جسم جانین آتشه یاخدی،
غم هیجر دم وصلینده ائتدی شاد پروانه.
جفایه هیجریدن جانه یئتیب شوق وصال ایله،
یانیب شمعین اودونا، ائتمه دی فریاد پروانه.
یانار چون ناتوان خسته مدام اول آتش غمدن،
صبور اول، ائیله عادت، شیوۀ اوستاد، پروانه!

 

 
اي اهل دل  فناني  قويون باري آغلاسين
اغياره چون كي يار اولوب ياري آغلاسين
منع ائتمك عاشقي نه روا آه و زاردان؟
چون دردي وار قويون كي سيزي تاري آغلاسين
گيزلين خيالي واركي بيله آه و زار ائدر
اوز حالينه قويون بو دل افكاري آغلاسين
بولبول نواسي بي سبب اولماز بوباغدا
گوردیكجه هر زمان گول ايله خاري آغلاسين
هجران يار اولدي سبب آغلاماغينا
يا رب گؤروم هميشه سبب كاري آغلاسين
وورسون ال ايله باشينا هر شام تا سحر
ياره ، غم ايچره اولمادي غمخواري آغلاسين
شام فراغيده قاليبان  زار و خسته حال
سالديقجا ياده اول مه رخساري آغلاسين
سسلندي ناتوانه كي ارباب غم تمام
حال فنايه جمع اولوب ائلجاري آغلاسين

 

 

یانارجانـــــیم  اوغول  دایـــــم سنین نار فراغیندا
نئجه پروانه لــــــر هر دم یانـــار شمعین آیاغیندا
گــــــول رویون هوسیله چیخـــــار افلاکه افغانیم
اولور بـــــــولبول نواسی گول فــراقی اشتیاقیندا
سنین وصلین خیالیه گؤز و کونـــوم گــــزر دایم
کی چون مجنون سر گشته گـزر لیــلا سوراغیندا
نهـــــال قـامتین ذکـــــری  منیم  ورد زبانیمدیــــر
دمـادم نالــه ی قمـــــری اولور سروین بوداغیندا
او شیرن لبلرین شوقی گونی گـوندن اولور افزون
اگر فــرهاد تــک یوز ایل   دولانسام  هجر داغیندا
حریصم بس کـی اول شـیرین زبانین ذکرینه هردم
اولـور خوش نطق لی طوطی شکر اولسا دماغیمدا
سنینن هجرین اودو عباس دخی چیخماز کی جانیمدان
سمنـــــدر تــــک یـــانـــار دائـــــم آنـــان نار فراغیندا
اوچوب شهباز تــــــــــک کؤنلوم گزردی حسن باغیندا
پرو بالینــــــــی سیندیـــــردی فلـــــــک بو پیر چاغیندا
گــوزومده تاردی دوران، مــــه و خورشید نور افشان
محاق ایــــچره اولـــــوب پنهان ساناسان چرخ طاقیندا
نه اولایـــدی کور اووب  گؤرمیدیم، گول کیمی جسمین
قـــــالیبدیر تیــــــره خاک ایچره مزارین گول قیراغیندا
کؤنولـــده حســـــــرتیم قالدی مزارین حیف کیم بیر دم
سنی تا گؤرمـــــدیم خــــــــــرم اوغول داماد اوطاغیندا
نه دن دیر انتظارایله  او شهــــلا گؤز باخــــــار حیران
گوزوم اول گؤزلره قربان  باخــــــار آهــــــو سیاغیندا
همیشه زار و دل محزون، تؤکر گؤزدن سرشـک خون
پریشان حــال ایله دایــــــم غـــــــم و محنت بو جاغیندا
غم هـــــجران ائــــدیب طغیان، قالیبدیر ناتوان سوزان
روان اشــــــــک بصر هریـان،  اولان گؤزلر بولاغیندا

 

 

 

واریمــــدی سینــه ده درد و غم نـــــهان ئولورم
فـــــدا اولــــــوم سنه گل ائیله امتحـــــان ئولورم
فراغـیدان گئــــــجه لر یاتمارام صبـــــاحه کیمی
خیال زلفـــــــونه باغلی گئدیبدی جـــــان ئولورم
بــــــــــــهار حسنون آرا گؤر نئجه خـــــزانم من
بهار لاله سی تک باغیریم اولـدی قان ئــــولورم
ورق ورق دل و جان هـــجرین ایچره اودلاشدی
مثال کنــــــجفه صــــــد پاره اولدی جان ئولورم
او خاک  پایئنــــــی   مـــــن  آشیان   ائتمیشدیم
وطنـــــدن آیــری دوشوب ایندی لامکان ئولورم
دئـــــدین  چـــــــک ال لرینی دامنمیدن ال چکدیم
ترحــــم ائیلـه مه دیــــن آخیر ای جوان  ئولورم
چــــــکردیـــــــم حسرتینی گؤرمه دیم خدا حافظ
نظاره ائیلـــــــمه دیـــــن آه الامــــــــــان ئولورم
فـــــــــدا او قامتینه کیم قضا  نــه خوش چکمیش
قـــــدر بوکـــــوب بئـــــلیمی ائیلیب کمان ئولورم
فراقـــــــــدان تــــــوکنیب تــــــــاب و طاقتیم بالله
وصالـــــــه یئتــــــــمز الیـم زار و ناتوان ئولورم

 

 دلبــــــــرا دردی دلیمـــــــــدن بیله عنوان ائتدیم
کی غمــــــــــه هـجرده دل ملکونو ویران ائتدیم
ممـــــکن اولماز منه وصلین بیلیرم حشره کیمی
اول سبب مسکنیمی کـــــوه و  بیابـــــــان ائتدیم
عشـــــق سلطانــــــی منیم قتلیمه فرمان گتیریب
ائتمــــــه دیم تــــــــرک وفا طاعتی فرمان ائتدیم
سری کویوندا قویوب باشیمی بیر اوف دئمه دیم
سری صدقیلـــــــه دل و جانیمــــــی قربان ائتدیم
یا طبیب آدینـــــی تــــــــــرک ائیله طبابت ائتمه
یا منیم دردیمــــــــــی تاپ گؤر نییه توفان ائتدیم
یوخدی بیر کــــمسه مگر دردیمی بیلسین یا رب
کی من اوز قانیمـــــــــــیله دردیمه درمان ائتدیم
دردی هـــــــجرینده گؤزوم یاشی توتوب دونیانی
نوح توفانــــــــــــی کیمی گؤرکی نه توفان ائتدیم
ناتوان ائتمــــــه دی اول سنــــــگ دلــــه ناله اثر
گئجه- گوندوز نه قـــده ر نالــــه و افغـــان ائتدیم

 

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/az/7/7e/Natevaninabidesi.jpg 

مجسمه خورشید بانو ناتوان در شوشا (در ایالت قره باغ آذربایجان)

(که بعدها در حمله و اشغال قره باغ و شوشا توسط ارامنه، قسمتی از آن بوسیله گلوله تخریب گردید

 

http://s8.picofile.com/file/8281356726/11545477863_dd87d111a1.jpg 

خورشید بانو ناتوان به همراه دختر و پسرش

 

 

http://s8.picofile.com/file/8281356376/xorshid_banu_Oqtay_Sadikhzade.jpg

Portreit of a famous Azeri poetess from Karabakh

(from Shusha) Khurshidbanu Natavan (1832-1897)

 Source:    National Museum of Art of Azerbaijan

 Author:   Oqtay Sadikhzade

 


 منابع

دانشنامه ویکی پدیا

دانشنامه جهان اسلام: خورشیدبانو ناتوان.

http://figures-azerbaijan.blogfa.com