شادروان پروفسور محمود آخوندی اصل (اولين پروفسور حقوقي و پدر علم آیین دادرسی کیفری ایران)
شادروان پروفسور محمود آخوندی اصل
(اولين پروفسور حقوقي و پدر علم آیین دادرسی کیفری ایران)
پیتیکده یازدیغینا غصه ایله مه بارز
کی چوخ پیتیکلری ذوق اهلی بیر کتاب ائله دی
(مرحوم عباس بارز اهری)
حمید والائی
وکیل پایه یک دادگستری
خلاصه ای از بیوگرافی شادروان استاد پروفسور آخوندی
شادروان استاد محمود آخوندی استاد حقوق جزا و آیین دادرسی کیفری بود. دانشنامه آزاد ویکی پدیا او را «یکی از مشاهیر حقوق و نخستین پروفسور حقوقی ایران» معرفی می کند. همچنین وی « پدر علم آیین دادرسی کیفری ایران» نیز می باشد.
پروفسور محمود آخوندي در بيست و سوم اسفند ماه سال 1312 در منطقه قره داغ آذربایجان ( شهرستان اهر) ديده به جهان گشود . وي هنوز پنج ساله نشده بود كه پدرش دار فاني را وداع گفت و مادرش كه يك زن تحصيل كرده در زمينه علوم ديني بود عهده دار تربيت وي شد. مادرش هم در سال 1349 زماني كه محمود 37 سال داشت فوت كرد.
اهر شهری زیبا و دوست داشتنی برای استاد مرحوم
استاد آخوندی با وجود اینکه در تهران ساکن بود، ولی به جهت عشق و علاقه اش به آذربایجان و موطن اصلی اش شهر اهر، خستگی مسیری طولانی (حدود 760 کیلومتر) را به جان می خرید تا حتی شده با آموزش های حقوقی برای دانشجویان زادگاهش، خدمتی به زادگاهش نموده باشد.
مرحوم پروفسور آخوندی در گفتگویی با نشریه "گویا" در اهر، بیان می دارد: « اهر برای من شهری زیبا و دوست داشتنی است. من از ابتدا این شهر را دوست داشته و دارم. زمانی که در سوئیس درس می خواندم تمام آرزویم این بود که برگردم و در زادگاهم خدمت کنم. من دکتری از سوئیس داشتم و 40 سال پیش بود. در سطح کشوری برای من کار فراوان بود. اما دلم می خواست بیایم در اهر و به زادگاهم خدمت کنم و همین کار را هم کردم و آمدم به عنوان رئیس دادگاه سال ها خدمت کردم. اما دانشگاه ملی نیاز داشت که من برای دانشجویان درس بدهم. می دیدم اگر آن جا درس بدهم شاید پیام های من منتشر می شوند و با اکراه اهر را ترک کردم و الآن هم که موقعیتی پیش آمد واقعاً خوشحال شدم. خوشحال شدم که به اهر می آیم و در اینجا با دانشجویان سر و کار خواهم داشت و این برای من موجب مسرت زیاد است. استاد همچنین در سوال خبرنگار در خصوص کلمه تهران می گوید: وقتی تهران را گفتید، من به یاد شعری افتادم. دوره ای بود که در اهر به زبان ترکی درس می خواندیم و در کتاب فارسی نوشته بودند:
تهران دِییلَن بو شهر زیبا
ظاهرده گؤزل نگاره بَنزَر
باطنده نظر ائدیلسه اما
بیر اوستی آچخ مزاره بنزر
من هنوز در مورد تهران همین فکر را دارم. ».
بند آخر نامه تاریخی شادروان پروفسور آخوندی، چاپ شده در هفته نامه گویا
(دور دوران گشت و روزی بر مراد ما نشد***دائما یکسان نماند حال دوران غم مخور )
اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي:
بعد از مرگ پدر محمود، مادر او كه زني فداكار و مهربان بود و وضع مالي خوبي داشت عهده دار تربيت وي گرديد. در آن روزگار، اكثر مردم بويژه زنان از نعمت سواد و دانش بي بهره بودند اما مادر وي تحصيل كرده بود، يعني آن زمان، علوم ديني را از پدر محمود كه از عالمان بنام آن عصر بود آموخته بود. مادرش قرآن را با صدايي دلنشين مي خواند همين تاثير بسزايي روي محمود آخوندي داشت به طوري كه قرائت قرآن را بر هرموسيقي ديگري ترجيح مي داد.
تحصيلات رسمي و حرفه اي:
استاد تحصيلات ابتدايي خود را در شهرستان اهر آغاز كرد و براي آموزش دوره متوسطه 6ساله به تبريز رفت. بعد در رشته حقوق قضايي وارد دانشگاه تهران شد. پس از اخذ درجه ليسانس قضايي راهي كشور سوئيس، شهر نوشاتل شد. آخوندي در رشته حقوق جزا پايان نامه دكتري خود را با مرحوم فرانسوا كلر گذراند كه پايان نامه اش درباره حقوق جزاي اسلامي و تاثير آن در حقوق جزاي ايران درسال 1340 بود.
خاطرات و وقايع تحصيل:
پروفسور محمود آخوندي به دليل علاقه و استعدادي كه در درس رياضي داشت هميشه دوست داشت در اين رشته ادامه تحصيل دهد ولي به علت عظمتي كه آن موقع قاضي بودن داشت و اصرار خانواده اش در اين رشته ادامه تحصيل داد.
زماني كه او فارغ التحصيل شد ظاهرا 23 يا 24 ساله بود و براي قضاوت، داشتن 25 سال سن ضروري بود و او نمي توانست قاضي شود. لذا بايد ادامه تحصيل مي داد و چون كشور سوئيس از لحاظ قضاوت در رتبه بالايي بود مثلا سالي چند بار بيشتر تشكيل جلسه نمي داد و هر وقت جرمي اتفاق مي افتاد قاضي را دعوت مي كردند كه پرونده اي تشكيل شده براي رسيدگي تشريف بياوريد. براي او جالب بود و به همين دليل اين كشور را براي ادامه تحصيل انتخاب كرد.
خاطره شادروان پروفسور آخوندی از حاکمیت فرقه دموکرات آذربایجان
مرحوم استاد آخوندی در کتاب زندگینامه خویش با عنوان «نیم قرن دادگستری در فصل مربوط به دانش اندوزی، قسمتی از خاطراتش را به دوران حکومت فرقه دموکرات در آذربایجان اختصاص داده است در قسمتی از خاطراتش چنین عنوان می کند: «...من از نزدیک با این روش حکومتی آشنا شدم. اگر برای دیگران آگاهی از این روش حکومتی، جنبه تاریخی و داستانی دارد و با خیال پردازی های سیاسی به آن می نگرند و واقعیت را نمی دانند، برای کسانی که پیاده شدن آن اندیشه ها را با چشمان خود دیده اند، مفهوم دیگری دارد و شاید بهتر بتوانند توضیحی بهند. در آن دوران گرچه یازده سال بیشتر نداشتم، می توانم قضاوت تاریخ در آن را باره را بنگارم.
الف-آموزش و پرورش
اگر اشتباه نکنم 21 آذرماه 1324 بود که فرقه دموکرات آذربایجان، حاکمیت آذربایجان را در اختیار گرفت. آموزش به زبان مادری در دبستانها آغاز شد. نفهمیدم چطور در مدت بسیار کوتاهی توانستند تمامی کتابهای دوره دبستان را به زبان آذری بنویسند، چاپ کنند و در اختیار دانش آموزان قرار دهند؟ کتابها بسیار پرمحتوا و با مطالب علمی جدید و قابل فهم نگارش یافته بود. این کتابها چنان از نظر کیفی و زیبایی ظاهری، گیرایی داشت که با اشتیاق فراوان و غیرقابل تصور مورد استقبال دانش آموزان آذری قرار گرفت. همگی را به وجد و سرور اورد که به زبان مادری خود آموزش می دیدند. دستیابی به آن سادگی و آسانی که می دیدند و لمس می کردند که به یک آرزوی دیرینه خود که آموزش به زبان مادری بود نایل شدند.
ب- تامین امنیت اجتماعی
... ناگفته نگذارم که در دوره کوتاه حاکمیت فرقه دموکرات، میزان ارتکاب جرم به حداقل کاهش یافته بود. دیگر از قتل، غارت، چاقوکشی، سرقت، کلاهبرداری، خیانت در امانت، ارتشا و اختلاس خبری نبود. در این اندیشه ام که در آن زمان، علت کاهش بزهکاری چه بود؟ هر چه فکر می کنم به نتیجه ای نمی رسم و فقط می پندارم که سزادهی درست حکومت باعث کاهش جرایم بود. بدون اغماض هر مرتکبی را مجازات می کرد. عفو و بخشودگی یا اعمال نفوذ، به ذهن ها متبادر نمی شد. اجرای مجازات قطعی بود و همین اطمینان از قطعیت اجرای مجازات، عامل بازدارنده ای بود که ارتکاب جرایم را به حداقل کاهش می داد.
در حال حاضر گرچه مجازاتها شدید است و به پندار بعضی از حقوقدانان غیرانسانی است، اما احتمال اجرای آن ضعیف است. اعمال نفوذها سبب می شود تا هر مرتکبی به مجازات قانونی خود نرسد. همین امر سبب تجری افراد شرور می شود. رانت خواران و متخلفان کمتر مجازات می شوند.
امروزه فقط به مبارزه با جرایم کم اهمیت تری همت می گمارند. اختلاس و استفاده نادرست از بیت المال، کمتر از بدحجابی مورد توجه قرار می گیرد. چه اشتباهی!
ج-سایر خدمات اجتماعی
راجع به فرقه دموکرات و نقش آن در عمران و آبادی منطقه و پیشرفت فرهنگ هر چه بگویم کم گفته ام. در حقیقت، فرقه دموکرات، با وجود فشارهای داخلی و خارجی و با نداشتن امکانات مالی، در مدت کوتاهی به پیشرفت های شگرفی دست یافت. پی ریزی دانشگاه تبریز، لوله کشی آب، بنای ساختمان استانداری، بنای ساختمان دارایی و صدها عمران و آبادی دیگر به وسیله آنان صورت گرفت. من معتقدم که اگر در ایران، همه مدیران و مسئولان مملکتی حسن نیت داشته باشند و وابستگی ها را رها کنند و در فکر خدمت به میهن و ملت باشند می توان امیدوار شد که در مدت کوتاه به پیشرفت های بزرگی نایل شوند. این روش زیبا و منطبق با نیازهای آذربایجان تنها یک سال دوام آورد. سقوط فرقه دموکرات و فرار سردمداران این حکومت به روسیه شوروی و ورود لشکریان ایران در 21 آذرماه 1325 ، به عمر این حکومت پایان داد.
جشن کتابسوزی
خوب به خاطر دارم زمانی که سربازان حکومتی {بعد از سرکوب فرقه دموکرات و مردم آذربایجان در 21 آذر ماه 1325} وارد شهرستان اهر می شدند، دانش آموزان را دعوت کرده بودند تا از آنان استقبال کنند و درخواست کرده بودند که هر دانش آموزی کتابهای درسی خود را به همراه بیاورد و در ان راه پیمایی بسوزاند. این جشن «کتاب سوزی» به خاطر آن بود که از آن کتاب ها اثری باقی نماند. گویا تاریخ تکرار می شد. به یاد سوزاندن کتابهای ایران زمین بعد از حمله اعراب به ایران افتادم که ناجوانمردانه چه آثار گرانبهایی را نابود کردند.
من آن کتابهای درسی را دوست داشتم و حاضر نبودم آنها را از دست بدهم. در رته پیمایی شرکت نکردم تا کتاب هایم را آتش نزنم. آن کتاب ها هنوز هم در قفسه های کتابخانه من به یادگار باقی مانده است. هر وقت فرصتی می یابم، آنها را باز می کنم و با خواندنشان اشک های حسرت از دیدگانم جاری می شود».
استادان و مربيان:
از استادان پروفسور محمود آخوندي مرحوم دكتر سيد حسن امامي كه حقوق مدني، مرحوم دكتر عبد الحسين علي آبادي حقوق جزا، مرحوم دكتر ستوده حقوق تجارت، مرحوم دكتر صفدري حقوق بين الملل، مرحوم دكتر قاسم زاده، حقوق اساسي و مرحوم دكتر متين دفتري آئين دادرسي مي توان ياد كرد.
هم دوره اي ها و همکاران:
از همدوره ايهاي پروفسور محمود آخوندي مرحوم دكتر مصدق در نوشاتل، مرحوم دكتر احمد متين دفتري در لوزان و مرحوم سيد حسن امامي در سوئيس بودند.
همسر و فرزندان:
همسر پروفسور محمود آخوندي ازدانشجويان خودش در كارشناسي ارشد دانشگاه شهيد بهشتي بود و فوق ليسانس حقوق است همچنين فوق ليسانس آمار را از دانشگاه آمريكا دارد. او دو پسر دارد كه پسر بزرگش پزشك است در ايران درس خوانده و در آمريكا تخصص مي بيند و پسر كوچكش مهندس الكترونيك است و در صداو سيما مشغول فعاليت مي باشد.
نمونه ای از وقايع ميانسالي:
بعد از پيروزي انقلاب اولين اداره اي كه منحل شد، اداره حقوقي دادگستري بود. پروفسور محمود آخوندي به رئيس جمهور وقت گفت: آقاي بني صدر شما كه مي دانيد ما اينجا چه كار مي كنيم. حال كه اداره حقوقي را منحل مي كنيد چه مرجعي بايد لوايح را كنترل كند؟ اين لوايح كنترل نشده به شوراي انقلاب و مجلس مي رود؟ مي دانيد.
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي:
سمت پروفسور محمود آخوندي با توجه به مدارك علمي و كار تحقيقي بسيار بعنوان اولين پرفسور حقوقي ايران و به عضويت هيئت علمي دانشگاه هاوايي در ايران و منطقه شناخته شده است.محمود آخوندي پس از شركت در كنكور دادگستري و گذراندن دوره كار آموزي در اهر بعنوان اولين دادرس دادگاه شهرستان و بعد رئيس دادگاه بخش مشغول فعاليت شدند. شش ماه دادرس علي البدل بود. بعد بازپرس دادسراي تبريز شد و ماموريت پيدا كرد در دانشگاه ملي (شهيد بهشتي) حقوق جزا تدريس كند. ابتدا او را به كرج منتقل كردند و داديار كرج شد. سپس به عنوان داديار دادسراي تهران منصوب شد و پس از آن به اداره حقوقي دادگستري انتقال پيدا كرد و مامورخدمت در دانشگاه ملي و معاون آموزشي دانشكده حقوق آن دانشگاه گرديد. درسال 1352 به آمريكا رفت و پس از برگشت از آمريكا در دفتر تحقيقات و مطالعات دادگستري مشغول كار شد و بعد مسئوليت پارلماني دادگستري را عهده دار شد در واقع طرح هاي دادگستري را وي تهيه مي كرد.
زماني هم پروفسور آخوندي نماينده دادگستري در كميسيون عرائض مجلس شورا بود . مدتي هم نماينده دادگستري در مجلس سنا بود بعد بعد به تناوب ، عضو دادگاه تجديد نظر اداري ، رئيس دادگاه جنحه ، رئيس دادگاه استان تهران و بعد هم رئيس دادگاه جنائي بود.
در گذشت
پروفسور محمود آخوندی شب 2/1/1394 در سن 82 سالگی در بیمارستان مهر تهران چشم بر جهان فرو بست.
شادروان آخوندی یک استاد به معنی واقعی کلمه بود. وی نه تنها در رشته تخصصی اش (حقوق) استاد مسلم بود بلکه همواره با رفتار و منش و اظهاراتش، اخلاق، انسانیت، تواضع و همچنین تلاش در راه حق و عدالت را به انسانهای پیرامونی اش می آموخت.
برخی آرا و دیدگاههای استاد
«پروفسور محمود آخوندي معتقد است كه در فقه اسلامي بحث مستقلي با عنوان آئين دادرسي كيفري نيامده است. اما با جستجو در ابواب قضاء، حدود، قصاص، تعزيرات و ديات مي توانيم مجموعه مقرراتي براي دادرسي تدوين كنيم. اما در شرايط فعل تمام عملكردهاي قضاوت با مبني بر «قرار»هاست و قرارها نيز از حقوق غربي گرفته شده است. ايشان مي فرمايد كه قوانين بايد هميشه را ه تكامل را باز كنند. اما متاسفانه برخي قوانين ما طوري نشاء الله شده اند كه مانع تكامل مي شوند. مي توان بين سيستم دادرسي كيفري مبتني بر موازين فقهي و مفاهيم حقوق بشر تلفيقي ايجاد كرد.
امروزه دانشجويان و اساتيد حقوق و قضا، او را به خاطر كتاب ۱۰جلدى آيين دادرسى كيفرىاش مى شناسند. كتابى كه به زعم خودش: "طى سالها مطالعه در كشورهاى مترقى جهان و تحقيق در روشهاى دادرسى كيفرى آنها و مدتها اشتغال به امر قضا و تدريس در دانشكدههاى حقوق تهيه شده است."
استاد از معدود كسانى بودكه اعتقاد داشت: روشهاى دادرسى كيفرى، اصول شناخته شدهاى است كه در دنياى فعلى به آن عمل مىشود و منطبق با تحقيق دانشمندان در شناخت شخصيت انسانهاست. بشريت بعداز قرنها مبارزه، چارهانديشى، ايثار و از خود گذشتگى توانسته است آنها را به دست آورد و در پناه آن از امنيت قضايى بهرهمند گردد. بنابراين نبايد غفلت ورزيد و به سهولت آنها را از دست داد." از منظر او ، امروزه ميليونها انسان تحت پوشش همين اصول زندگى اجتماعى آرام و بى دغدغهاى را مىگذرانند و از امنيت قضايى كيفرى برخوردارند. دادرسى كيفرى در كشورهاى عقب افتاده هم خواه ناخواه با پيشرفت فرهنگ عمومى جامعه در همين مسير قرار خواهد گرفت و اين قواعد و روشها الهام بخش آنها خواهد بود؛ و بالاخره روزى خواهد رسيد كه ملل محروم جهان نيز از نعمت يك دادرسى عادلانه و منطبق با شئون انسانى بهرهمند شوند.
استاد در روزگار جوانى به دليل علاقه و استعدادى كه در درس رياضى داشت ، هميشه مىخواست در اين رشته ادامه تحصيل دهد اما به علت عظمتى كه آن زمان قاضى بودن داشت، اصرار خانوادهاش باعث شد تا حقوق را براى ادامه تحصيل برگزيند. وی از معدود حقوقدانانى بود كه تلاش بسيارى براى احقاق حقوق حقه مردم ايران از طريق فرهنگ و علم كرده و بهتر است براى اين همه سال زحمت و خون دل خوردن قدردان او و امثال او باشيم.
ايشان يک استاد به تمام معنا بودند. نمي شد گفت فقط حقوق مي آموخت. اخلاق، زندگي، گذشت و تواضع واقعا در ايشان مشهود بود. شخص بسيار بزرگواري بودند.»
آخوندى در رشته حقوق جزا پاياننامه دكتراى خود را با فرانسوا كلر گذراند كه پاياننامهاش در باره حقوق جزاى اسلامى و تأثير آن در حقوق جزاى ايران در سال ۱۳۴۰ بود. با اين همه امروزه دانشجويان و اساتيد حقوق و قضا، او را به خاطر كتاب ۱۰جلدى آيين دادرسى كيفرىاش مى شناسند. كتابى كه به زعم خودش: «طى سالها مطالعه در كشورهاى مترقى جهان و تحقيق در روشهاى دادرسى كيفرى آنها و مدتها اشتغال به امر قضا و تدريس در دانشكدههاى حقوق تهيه شده است.»
وي در اين كتاب تلاش مىكند تا مطالبش را برمبناى حقوق مدون جمهورى اسلامى ايران و براى استفاده علمى و عملى دانشجويان حقوق و كارآموزان قضايى كه دراين كشور با قانون و امور جزايى سر وكار دارند تهيه كند و تمام هم و غمش تلاش براى ارائه آيين كيفرى «به گونه اى كه بايد باشد » و نه «به صورتى كه وجود دارد » است و هدفش از اين كار را چنين بيان مىكند: « سعى شد آيين دادرسى كيفرى را به گونهاى كه بايد باشد ارائه نمايم نه به صورتى كه وجود دارد ؛ تا دانشجويان عزيز ضمن يادگيرى اصول دادرسى كيفرى درجمهورى اسلامى ايران با تئورىها و نظريات دانشمندان ديگر كشورها نيز آشنا گردند.»
محمود آخوندى از معدود كسانى است كه معتقد است: روشهاى دادرسى كيفرى، اصول شناخته شدهاى است كه در دنياى فعلى به آن عمل مىشود و منطبق با تحقيق دانشمندان در شناخت شخصيت انسانهاست. بشريت بعداز قرنها مبارزه، چارهانديشى، ايثار و از خود گذشتگى توانسته است آنها را به دست آورد و در پناه آن از امنيت قضايى بهرهمند گردد. بنابراين نبايد غفلت ورزيد و به سهولت آنها را از دست داد».
«از منظر او ، امروزه ميليونها انسان تحت پوشش همين اصول زندگى اجتماعى آرام و بى دغدغهاى را مىگذرانند و از امنيت قضايى كيفرى برخوردارند.
دادرسى كيفرى در كشورهاى عقب افتاده هم خواه ناخواه با پيشرفت فرهنگ عمومى جامعه در همين مسير قرار خواهد گرفت و اين قواعد و روشها الهام بخش آنها خواهد بود؛ و بالاخره روزى خواهد رسيد كه ملل محروم جهان نيز از نعمت يك دادرسى عادلانه و منطبق با شئون انسانى بهرهمند شوند. او معتقد بود كه ما نمىتوانيم انسانها را از حق محاكمه شدن محروم كنيم.
آخوندى از معدود حقوقدانانى است كه تلاش بسيارى براى احقاق حقوق حقه مردم ايران از طريق فرهنگ و علم كرده و بهتر است براى اين همه سال زحمت و خون دل خوردن قدردان او و امثال او باشيم».
سخنانی گهربار از استاد پروفسور آخوندی
- من حرفهایم را می زنم و کسی هم معترض من نمی شود چون می دانند من وابستگی ندارم.
- حقوق بشر به نظر من زیباترین و قشنگ ترین عنوانی است که در ادبیات حقوق قضای دنیای معاصر وجود دارد. شاید از پیدایش حقوق بشر قرن های زیادی سپری نشده، اما در ظرف این مدت حقوق بشر پیشرفت کرده است. همیشه رو به تکامل بوده است.
- آزادی بیان الفبای حقوق بشر است. اگر آزادی بیان وجود نداشته باشد، هیچ مطلبی را نمی توان عنوان کرد. در نتیجه علم پیشرفت نمی کند، دانش پیشرفت نمی کند، حقوق بشر پیشرفت نمی کند. آزادی بیان سرمایه ی هر انسانی است.
- "ما نمىتوانيم انسانها را از حق محاكمه شدن محروم كنيم".
- دادرسی عادلانه یک محاکمه، شرایطی لازم دارد که از آن جمله متهم باید از حقوق دفاعی مطلوب بهره مند باشد. تضمین آزادی های متهم شرط اول امنیت قضایی برای متهم است. در واقع، دادرسان دادگاه باید مستقل باشند، قابل عزل و نصب از سوی مقامات نباشند.
- استقلال کانون وکلا به این معناست که وکلا از قوه قضاییه جدا باشند.
نظرات برخی از حقوقدانان در خصوص پروفسور آخوندی
دکتر نجفیتوانا رئیس سابق کانون وکلای مرکز:
سلامت رفتار و پایبندی به حقوق شهروندی دکتر آخوندی الگو باشد
«رئیس کانون وکلای دادگستری مرکز با اشاره به درگذشت دکتر محمود آخوندی، توجه به حقوق شهروندی را از ویژگیهای مهم این حقوقدان می داند. علی نجفیتوانا اظهار می دارد: مرحوم دکتر محمود آخوندی از قضات قدیمی بسیار خوش نام، اهل مطالعه و مستقل بود که به امر تدریس نیز اشتغال داشت. محور اصلی فعالیت مرحوم آخوندی قضاوت بود، اما به دلیل تخصص وی در حقوق جزا، در رشته آیین دادرسی کیفری به انجام تحقیق، مطالعه، نوشتن مقالات سخنرانیها تدریس و راهنمایی دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی نیز اشتغال داشت. از ویژگیهای استاد آخوندی که باید او را از محققین بسیار فعال در امر تدوین کتب آیین دادرسی کیفری تلقی کرد، استقلال نظر و تبعیت از اصول در زندگی کاری و شخصی بود. دکتر آخوندی اهل سیاست نبود و هرچند مانند هر فعال علمی، صاحب اندیشه سیاسی بود اما سعی می کرد که در دیدگاهها از اصول مستقل علمی و حقوقی تبعیت کند. نجفیتوانا می گوید: من این افتخار را داشتم که در چند همایش، سمینار و چندین پایان نامه با آن مرحوم مجالست و همکاری داشته باشم. دکتر آخوندی با وجود بالا بودن سن، خوشبختانه از فراست و تیزبینی و هوش بالایی برخوردار بود و دیدگاه های قابل توجه و دارای اعتبار علمی داشت. رئیس کانون وکلای مرکز اظهار می کند: تا آنجا که اطلاع داریم مرحوم دکتر آخوندی هیچ گاه متقاضی پروانه وکالت نبود اما همیشه مدافع استقلال وکیل و وکالت بود. او در سخنرانی های مربوط به حق دفاع در این باره اعلام نظر می کرد و با قافله مدافعان استقلال نهاد وکالت همراهی خوبی داشت. وی خاطرنشان می کند: قطعا دکتر آخوندی که در قالب نوشتارهای خود در گستره علوم کیفری به ویژه آیین دادرسی کیفری نقش چشمگیری ایفا کرد، فراموش نخواهد شد و نوشتههای وی سالها مورد مطالعه و توجه محققین و علاقمند علم حقوق خواهد بود. از ویژگیهای مهم دکتر آخوندی توجه به حقوق شهروندی، حقوق اساسی و حقوق بشر در نوشتارها و گفتارهای خود بود. او با استناد به قوانین کشور سعی میکرد ضمن تدوین حقوق شهروندی، ضمانتهای اجرایی آنها را مورد توجه قرار دهد و در عین حال با تمرکز حول محور این حقوق، دست اندر کاران امر قضا در کشور را به رعایت آن تشویق کند. نجفی توانا در پایان اعلام می دارد: امیدواریم سلامت رفتار مرحوم دکتر آخوندی در امر قضا و پایبندی وی به اصول شهروندی و حقوق مربوط به آن، الگویی برای حقوقدانان، قضات، وکلا و به ویژه جوانان ما باشد.»
آیتالله محمد موسوی بجنوردی (فقیه و قاضی و حقوق دان ایرانی):
دکتر آخوندی انسانی بود عدالتخواه و ظلم برای ایشان قابل تحمل نبود
«آیتالله محمد موسوی بجنوردی از حقوقدان معروف می گوید: دکتر آخوندی انسانی بود عدالتخواه و ظلم برای ایشان قابل تحمل نبود. همچنین ایشان اهل تقیّه نبودند و اگر با خلافی مواجه میشدند آن را با صراحت بیان میکردند؛ لذا ایشان مشاور بسیار خوبی برای ما بودند که سبب میشد قوه قضاییه در راه با خطا مواجه نشود.
این حقوقدان خاطرنشان می سازد: برخی از قضات دیوان عالی کشور لایحهای را برای حذف دادسراها در آن زمان تنظیم کردند که مرحوم آخوندی با حذف این دادسراها به شدت مخالفت کردند اما به هر ترتیب، دادسراها منحل شد تا اینکه در دوره آیتالله شاهرودی مجددا راهاندازی شد. دکتر آخوندی اعتقاد داشتند حذف دادسراها ضربه بزرگی به کشور میزند که البته در آن مدت به نظام قضایی کشور ضربه وارد شد.
موسوی بجنوردی اظهار می کند: در آن زمان نظام قضایی کشورمان یکی از مدرنترین نظامهای قضایی دنیا محسوب میشد. قضات قدیمی در دادگستری اهل پارتیبازی نبودند و اصلا در آن زمان رشوه معنایی نداشت.
وی با بیان اینکه مرحوم دکتر آخوندی بسیار فرد پرکاری بودند، می گوید: دکتر آخوندی در حین تدریس، تالیف میکردند و به کار قضایی نیز مشغول بودند. کتاب آیین دادرسی کیفری که ایشان تالیف کردهاند، یکی از بهترین کتابها در زمینه آیین دادرسی کیفری است و بسیار مفصل است».
دکتر علی دشتی (رئیس ستاد مرکزی پاسخگویی به استعلامات حقوقی وزارت کشور):
مردی از نسل طلایی حقوقدانان
گمان مبر که به پایان رسید کار مغان
هزار باده ناخورده در رگ تاک است
«برای دانشجویان دهه هفتاد و هشتاد استاد مرحوم دکتر آخوندی جایگاه ویژهای دارد. کسی که جزو نسل طلایی استادان رشته حقوق است، نسلی که یک به یک رفتند و به جز معدودی نماندهاند. درگذشت دکتر مهدی شهیدی شاید شروعی بر پرکشیدن این نسل بود نسلی که «فوت» کوزهگری حقوق را به نیکی دریافته بودند و حقوق و عدالت را همزاد میپنداشتند و هدف حقوق را برقراری عدالت میدانستند. درگذشت دکتر نوربها نیز که جزو همان نسل طلایی محسوب میشد غصههایمان را به مرور بیشتر کرد؛ نگرانی از اینکه آیا دوستان و همنسلان ما میتوانند بدیل یا جانشینی برای آن بزرگان باشند. درگذشت استاد کاتوزیان که مظهر واقعی تلفیق حقوق و عدالت بود دیگر غم بزرگ جامعه حقوقی بود. در همان زمان و در تشییع جنازه دکتر کاتوزیان عزیز، غم گرانی مرا و دوستانم را فراگرفته بود. آرزو میکردیم دیگرانی مانند دکتر آخوندی بهسلامت باشند و تا مادر گیتی بدیلی برای آنان فراهم ندیده بر تارک حقوق بدرخشند.
همه آنانی که استاد آخوندی را از نزدیک میشناسند، میدانند ایشان انسانی آزاده و وارسته بودند. در فضایی که انتقاد کردن از برخی قوانین و رفتارهای خلاف قانون تحمل نمیشد چه در کلاسها و چه در سخنرانیها، هرآنچه را حق مطلب بود بخوبی ادا میکرد. برای ما دانشجویان دهه هفتادی که با آرزوی تغییر و دگرگونی به دانشگاه آمده بودیم شنیدن آوازه استادی همچون آخوندی اشتیاق زیادی برای درک محضرشان ایجاد میکرد. ما که علاوه بر آوازه و شهرت ایشان کتابهایش را نیز دیده بودیم انتخاب استادی همچون ایشان و گذراندن دروس آیین دادرسی کیفری را با وی افتخاری برای خود میدانستیم. کلاس هایش را هنوز بهخاطر دارم. استاد آرام و متین بر صندلی استادی مینشست و با کلام نافذ و نگاه گیرایش از حقوق متهم میگفت. از تضمینات حقوق و دادرسی در امور کیفری سخن میراند. بخصوص در باب ترکیب هیأت منصفه و نقش آن در رسیدگی به جرایم سیاسی و مطبوعاتی از عمق وجود سخن میگفت. ته لهجه شیرین آذری ایشان بر گیرایی کلامش میافزود و با سخنان خود به عمق وجود دانشجویانش میرفت
دکتر سید محمّد هاشمی (حقوقدان) :
حقوقدانی که مخالف جامعه تک صدایی بود
نام نیکو گر بماند زآدمی
به کزو ماند سرای زرنگار
«دکتر محمود آخوندی نام نیک و پایداری است که ذکر آن آراسته بهاندیشه، آزادی، آزادیخواهی، عدالت، اخلاق، تواضع و فرایند آن پاسداری از کرامت و ارزش والای انسانی است.
او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در دیار تباری خویش (آذربایجان / اهر و تبریز) به پایان رسانید. اینجانب طی بیست سال (1374 تاکنون) به مناسبت عضویت مشترک در کمیسیون حقوق بشر اسلامی، در جلسات هفتگی و دیگر مناسبات علمی همراه با شادروان دکتر آخوندی و دیگر دوستان تشریک مساعی داشته ایم. از خدمات برجسته دکتر آخوندی می توان به تدوین لوایح قانونی قوه قضائیه اشاره کرد. تلاشهای بیدریغ در خصوص احیای دادسراها، پذیرش تعدد قاضی در رسیدگی به جرایم مهم و تخصصی کردن مراجع رسیدگی نیز از دیگر خدمات برجسته ایشان است.
در این فرصت مطلوب، شاخصههای برجسته علمی و شغلی ایشان از یک سو و اوصاف بارز اخلاقی شان از سوی دیگربه ترتیب ذیل جلب توجه میکند:
یک: شاخصههای بارز علمی و شغلی
تکیه و تأکید این استاد عالم و با تجربه حقوق بشر و آیین دادرسی کیفری در اولویت دادن به اصول ذیل جالب توجه به نظر میرسد:
1-حقوق بشر و آزادی های مردمی: دکتر آخوندی با توسل به آیه مبارکه کرامت انسانی، آزادی را آب حیات جامعه بشری قلمداد میکرد و معتقد بود آزادی و بویژه آزادی عقیده و بیان راهنمای زندگی شایسته است.
در این فضای آزاد، تنوع تفکر و اندیشه را نمیتوان نادیده گرفت. به نظر او فضای «یک صدایی» نکوهیده و بر خلاف آزادی اندیشه است. همه میدانیم که در قرآن مجید آزادی اندیشه و مجادله احسن مورد تأکید است. لازمه این کمال مطلوب آزادی احزاب و جمعیتهای مستقل از هیأت حاکمه است که در اصل 27 قانون اساسی نیز به صراحت بدان پرداخت شده است.
2-امنیت قضایی: آسیب پذیری امنیت قضایی ناشی از برخوردهای قابل انتقاد مأموران و مراجع کشف و اثبات جرم و استفاده از شیوههای نامطلوب نیز از جمله نگرانی هایی به شمار میرفت که این استاد و دادرس عدالتخواه با اندیشه بشر دوستانه و با توصیههای عالمانه در جهت حفظ حرمت اشخاص،در کتاب آیین دادرسی کیفری خویش، راهکارهای زیرکانه احترام به اصول اساسی برائت، تعقیب قانونی، تسریع در تفهیم اتهام و فراهم کردن مقدمات دادرسی عادلانه را فراراه دست اندرکاران دادرسی نموده است.
3-دادگستری شایسته: دکتر آخوندی به عنوان یک قاضی عارف و با تجربه، با دلواپسی خاص، لازمه دادگستری شایسته را استقلال سازمانی قوه قضائیه و استقلال شخصی قضات قلمداد میکرد. او بویژه معتقد و منتقد بود که سازمان قضایی و قضات کشور ما، با اعتقاد به استقلال قوا از یکدیگر که در اصل 57 و استقلال قوه قضائیه که در اصل 156 قانون اساسی به طور روشن مورد تأکید قرار گرفته، در راستای تحقق بخشیدن به عدالت قضایی، بویژه از دخالت دادن سیاست در امر قضا باید رویگردان بود.
دو: شاخصههای حیاتبخش اخلاقی
در کنار شاخصههای بارز علمی این استاد فرهیخته، فضایل اخلاقی ایشان آنگونه زبانزد عام و خاص بود که بذر عشق را راهی باغ دلها میکرد. به پارهای از این فضایل اشاره میشود:
1-تواضع: امروزه ما شاهد آن هستیم که بسیاری از افراد از برکت برجستگیهای علمی و موقعیتهای بارز اجتماعی خویش و با دچار شدن به حبّ و غرور، برای خود مرتبتی اشرافی نسبت به دیگران و رقبای خویش قائل میشوند. دکتر آخوندی، ضمن بازتاب نسبت به این ناخجستگی ها، با فروتنی و تواضع، فضایی دوستانه و محبتآمیز را در محیط علمی و گفتمانی آنچنان ایجاد میکرد که حاصل آن اعتماد به نفس از یک سو و برادری از سوی دیگر را متبادر به ذهن مینمود.
2-رأفت و گفتمان: محفل دکتر آخوندی رأفت و گفتمان و فرایند بحثش سؤال و جواب بود. او بحث و نقد را لازمه تحول و توسعه جامعه بشری میدانست و معتقد بود که این سبک انسان محور در رابطه افقی بین افراد تراوش کننده دوستی و محبت منطقی و در رابطه عمودی بین مردم و حکومت زمینه ساز آرام و صلحآمیز اصلاح امور به شمار میرود.
3-حق مداری: او به عنوان یک آموزگار اخلاق، در بیان «حق » پروایی نداشت و با استناد به بایدهای اخلاقی و اجتماعی نظر حقوقی خود را با استدلال منطقی ابراز مینمود. به عبارت بهتر، شجاعت، صراحت و صداقت در گفتار و کردار مرحوم دکتر آخوندی جنبه قلبی داشت و اینجانب در این خصوص همواره از ایشان به عنوان یک مؤمن راستین یاد میکردم.
4-سیاست گریزی: این استاد شایسته، با نگاه انتقادی نسبت به رفتارهای کم و بیش متداول در فضای اجتماعی، هماره «سیاست گریز و عدالت گزین» بود و در روابط خصوصی و عمومی خویش، معیارهای حقوقی آزادیخواهانه را مبنا قرار میداد. فرایند این سیاست گریزی عزلت عارفانهای بود که میتوان از آن تحت عنوان«خلوت دل» یاد کرد و به قول حافظ:
خلوت دل نیست جای صحبت اغیار.
دکتر هاشمی با مرور زندگینامه مرحوم دکتر آخوندی، به رفتار آن مرحوم با دانشجویان خود اشاره و اظهار می کند: استاد هرگز در کلاسهای درس، وقت خود با دانشجویان را با بطالت و سستی نمیگذراند و تا آخرین روزهای حیات پربار خود سعی داشت مطالب روزآمد را منطبق با رویدادهای جدید، تشریح کند. ایشان احترام به دانشجویان را بر خود واجب میدانستند و هرگز پرسش دانشجویان را بیپاسخ نمیگذاشتند.
مرحوم دکتر آخوندی در کتاب خاطرات خود تحت عنوان «نیمقرن در دادگستری» میگویند اگر پاسخ پرسش دانشجویی را ندانم، شرمنده نمیشوم بلکه مهلت میخواهم تا آن را بررسی کنم و سپس پاسخ دهم. هیچ وقت راضی نشدم مطلبی را که خود به درستی نمی دانم تحویل دانشجو بدهم و این نهایت خضوع علمی شخصی است که او را از جمله پیشگامان حقوق کیفری مدرن در ایران میشناسیم. دکتر آخوندی معتقد بودند که باید آیین دادرسی کیفری را آنگونه تشریح کرد که باید باشد، نه فقط آنچه اکنون برقرار است.»
دیو چو بیرون رود فرشته در آید
کلام آخر
بزرگداشت شادروان دکتر آخوندی از جمله تکالیف اخلاقی جامعه حقوقی و قضایی کشور به شمار میرود که حاصل آن ترویج اندیشه عقلانیت و حقانیت و زمینه ساز درک مراتب پندار نیک، گفتار نیک و رفتار نیک این انسان خوش مرام است.
ضیاییفر(دبیر کمیسیون حقوق بشر اسلامی):
خدمات دکتر آخوندی باید مورد واکاوی قرار گیرند
دبیر کمیسیون حقوق بشر اسلامی می گوید: دکتر آخوندی در عرصههای مختلف حقوقی و قضایی خدمات زیادی را بر جای گذاشتهاند که این سرمایهها باید مورد واکاوی و بررسی قرار بگیرند. دکتر حسن ضیاییفر طی سخنانی در مراسم نکوداشت مرحوم دکتر محمود آخوندی، تصریح کرد: مرحوم دکتر آخوندی در دهه 70 در اداره حقوقی قوه قضاییه حضور داشتند، گفت: در همان زمان که بحث قانون مربوط به تحول ساختار رسیدگی قضایی و فرایندهایش مطرح شد، ایشان علیرغم اینکه استخدام قوه قضائیه بودند احساس مسئولیت کردند و نسبت به این موضوع موضعگیری کردند که در همین راستا دو نامه تند خطاب به مسئولین ارشد قوه قضائیه نوشتند و نظرات خودشان را عالمانه مطرح کردند مبنی بر اینکه حذف دادستانی به ضرر جامعه است.
فرد باید دارای ویژگیهای خاصی باشد که بتواند چنین ظرفیتهایی را داشته باشد و قطعا دکتر آخوندی دارای این ویژگیهای خاص بود که بتواند در حوزههای مختلف قابلیتهایی را در وجود خود گرد هم بیاورد که برای افراد مختلف قابل استفاده باشد. دکتر آخوندی به اخلاق، مروت و رعایت انسانیت پایبند بودند.
دکتر طاهره عابدی طهرانی (عضو هیأت علمی دانشگاه):
مشق اخلاق برای اهالی حقوق
«سخن گفتن درخصوص ابعاد شخصیتی، علمی، اجتماعی و حقوقی استاد بزرگ آیین دادرسی کیفری و عدالت طلبی ایران جسارتی است که تمام گفتن و کامل گفتن و پرداختن به اصول و وجوه شخصیتی استاد را میطلبد. پس همه تلاشم این است که بتوانم حق مطلب را در مورد استاد مرحوم دکتر محمود آخوندی ادا کنم.
دکتر محمود آخوندی شاگرد استادان بزرگ حقوقی کشورمان از جمله دکتر سیدحسن امامی، دکتر عبدالحسین علیآبادی، دکتر ستوده، دکتر صفدری و نیز دکتر متین دفتری بوده و به حق پا جای پای این بزرگان نهاده و راه ایشان را در حفظ و آموزش و اشاعه عدالت طلبی ادامه داده است.
شخصیت فردی استاد صرفنظر از جایگاه بلند علمی و اجتماعی ایشان همه ملاقات کنندگان و مراجعان و شاگردان و دوستداران ایشان را تحت تأثیر قرارداده است. نخستین و مهمترین خصوصیتی که شاگردی پروفسور آخوندی داشت، مشاهده مصداق بسیاری از سجایای اخلاقی از نزدیک بود. ایشان مصداق عدالتطلبی و اخلاق نیکو و انسانی با مردم بودند. مهربانی در عین جدیت در کار حقوقی با وجود کهولت سن در سالهای اخیر، درس آموزترین مطلبی بود که مراجعان و شاگردان ایشان در نخستین برخورد میدیدند. انسانیت و همنوع دوستی، کمک به نیازمندان، شجاعت و عدالت طلبی، نادیده نگرفتن حقیقت بهرغم هر فشاری، کمک به اعتلای حق و حمایت از مظلوم و دوری از عافیت طلبی و منفعتطلبیهای شخصی از مهمترین خصوصیات اخلاقی استاد بود. استاد به هیچ عنوان حقیقت را بهخاطر ناخشنودی برخی افراد یا گروهها پنهان نمیکردند. نهایت رأفت با مظلوم و نهایت جدیت و حق طلبی را در قبال ظالم داشتند. در بیان حق و حقیقت شجاع و بیپروا بودند و مصلحت اندیشیهای مخرب را نکوهش میکردند و همه این سجایا از روح انسانی و والا و عدالت خواه استاد نشأت میگرفت. شخصیتی والا و قابل احترام که در مقام معلم برای جامعه قابل ذکر خواهد بود تا اعضای جامعه حقوقی و عامه مردم جایگاه اخلاقی استاد را با تطبیق آن با جایگاه علمی و اجتماعی ایشان الگو قرار دهند.مردی که در عین رأفت، عدالتطلبی و حق خواهی، انسانیت و وجدان را سرلوحه کار خود قرار داده بود.
خصوصیت دیگر شخصیتی دکتر که از زبان فرزند ایشان نقل میشود پشتکار و تلاش همیشگی ایشان در همه ابعاد و زمینه هاست. استاد از کودکی که پدر را از دست دادند تحت حمایت و تربیت مادر فرهیختهشان راههای تلاشهای انسانی و مؤثر را یاد گرفته و پشتکار در همه امور تا آخرین روزهای زندگی را سرلوحه کار خود قرار دادند.
مقام و جایگاه علمی پروفسور دکتر محمود آخوندی بهعنوان پدر علم آیین دادرسی کیفری در ایران مبحث ناشناخته ای نیست و بدیهی مینماید.
همانطور که میدانیم نخستین پروفسورای آیین دادرسی کیفری در ایران را دکتر محمود آخوندی بهدست آوردند و بسیاری از روشهای جدید دادرسی کیفری توسط ایشان به نظام آیین دادرسی کیفری ایران وارد شد.
استاد در مقامهای قضایی خود نیز از جایگاه علمی شان عقب نمیرفتند و همواره به دنبال ارائه راهکارهای علمی حل معضلات کیفری و قضایی موجود بودند و پس از چند سال تصمیم گرفتند راهکارهای علمی و قضایی دادرسی را در چارچوب کتابهای آیین دادرسی کیفری به جامعه حقوقی ارائه دهند.
استاد در همه آثارشان تأکید علمی و عملی برحقوق مردم و روشهای حفظ این حقوق داشته و بههیچعنوان از حقوق افراد نمیگذشتند و این بحث علمی را با روحیه عدالت طلبی و شجاعت علمی خود پیگیری میکردند. استاد در مقام رئیس دادگاه جنحه تهران و سپس در مقام رئیس دادگاه استان تهران نیز به جامعه حقوقی خدمات علمی و عملی فراوانی ارائه دادهاند.
او در بسیاری از دانشکدههای حقوقی دانشجویان حقوق کیفری تربیت میکرد و یکی از بزرگترین آموزههای کلاسهایش آموزش اخلاق و عدالت طلبی بود. استاد بارها و بارها در کلاس میگفتند اگر دنبال مقاصدی غیر از حق طلبی هستید کیفری نخوانید. در درس آیین دادرسی کیفری باید دنبال حفظ حقوق مردم باشید. باید به بیپناهی که در کلانتری یا دادگاه گرفتار شده و نمیداند چه باید بکند، کمک کنید.
استاد معتقد به روشهای نوین حفظ حقوق مردم بود و میگفت: بشریت سالها جنگیده است تا به این روشها دست یابد، پس ماحق نداریم روشهای نوین آیین دادرسی کیفری را نادیده بگیریم حتی اگر آنها را از کشورهای دیگر گرفته باشیم. ایشان مهمترین مطلب در ساختار حقوق، علی الخصوص کیفری را حقوق مردم میدانستند و میگفتند همه دعواهای مردم و حکومتها برسر حقی بوده که پایمال نشود و الآن ما حقوقیها در مورد آن مسئول هستیم و نمیتوانیم ساده از کنار حق مردم بگذریم.آثار علمی استاد که همگی در راستای شناخت شخصیت علمی و انسانی ایشان قابل بررسی است، کتب آیین دادرسی کیفری ۱۰ جلدی و نیز مقالات مربوط به بحثهای نظری و کاربردی اساسی آییندادرسی در راستای حفظ حقوق متهم و راههای اجرای دقیق اصول کیفری حفظ حقوق متهمان و افراد جامعه است.
در نهایت مهمترین و روشنترین و مؤثرترین خصوصیت استاد عدالت طلبی و پیگیری مسائل مربوط به اصول انسانی و وجدان پاک بشری و همنوع دوستی در رسیدگیهای کیفری و قضاوت و نیز در مقام تدریس و در همه جایگاههای حقوقی و غیرحقوقی اجتماعی است. بیتوجهی ایشان به مقام و جایگاه و معطوف داشتن همه توجهات به انسانیت و رعایت اصول انسانی و تضییع نکردن حقوق افراد از خصوصیات والا و درس آموز ایشان بود.
پروفسور دکتر محمود آخوندی، پدر علم آیین دادرسی کیفری ایران، پس از ۸۱ سال عمر پرثمر دوم فروردین ۱۳۹۴ به منشأ عدالت و عدالت طلبی پیوست و به دیدار حق شتافت. به امید ادامه راه روشن عدالت توسط شاگردانش.»
صالح نقره کار(وکیل دادگستری):
استاد آخوندی، پرچمدار دادسرای شایسته و آیین دادرسی مترقی
«چهره صمیمی، متواضع، آزادی خواه و عدالت مدار استاد همراه با صراحت بیان و دوری از مماشات های رایج اهل دوران، تداعی است که از ایشان بیادگار ماند…
تشویش و دلواپسی استاد دکتر “سید محمود اخوندی” در پی حذف نهاد دادسرا از زمان تدوین پیش نویس لایحه تشکیل دادگاههای عام شروع شد و فریادهای استاد نخستین بارقه ای بود که آشنایی مرا با وی رقم زد. کلید خوردن سلسله ای از اقدامات ناروا و کنار گذاشتن قوانین جا افتاده و ابداع مقررات نسنجیده طی یک سیر قهقرایی، درست در دورانی که نظام حقوقی و قضایی دنیا به توسعه و ارتقای استانداردهای حقوق بشری سرعت می بخشید، مصیبتی نبود که امثال استاد آخوندی از آن بگذرند. استاد سراشیبی سقوط دادسرا را دید و آن چهره آرام، طوفانی شد و هر کجا دستش می رسید، خروش و نهیب می زد. حتی اگر رئیس وقت قوه قضا مخاطب مستقیم او باشد و از تربونهای رسمی و فراگیر بخواهد پاسخ او را به تندی بدهد…استاد معتقد بود کسانی که در راس هرم قضایی به دنبال حذف دادسرا بودند شناختی از مقتضای دادگستری به مفهوم نوین آن نداشته و نمی توانند مسئولیت پیامدهای این اقدام نابخردانه خود را بپذیرند لذا با عتاب و البته اخلاق و از خاستگاه کرسی علمی خود خدمتشان می رسید!»
بیانیه کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران در خصوص درگذشت استاد آخوندی:
بهیاد معلم برجسته حقوقی کشور، زندهیاد استاد دکتر محمود آخوندی
کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران به مناسبت چهلمین روز درگذشت دکتر محمود آخوندی بیانیهای را منتشر کرده بود. متن این بیانیه به شرح زیر است:
«همزمان با روز معلم چهل روز از درگذشت استاد دکتر محمود آخوندی و آرامش ابدی ایشان در قطعه نام آوران بهشت زهرا گذشت. استاد دکتر محمود آخوندی پس از نیم قرن حضور در محافل علمی حقوقی و قضایی و تربیت صدها شاگرد که امروزه در کسوت قاضی، استاد دانشگاه، وکیل دادگستری، فعال مدنی در داخل و خارج کشور فعالیت میکنند، یکی از اثرگذارترین اساتید حقوقی طی چند دهه اخیر به ویژه در عرصه حقوق کیفری و آئین دادرسی کیفری بود. بسیاری از علاقمندان ایشان عنوان پدر حقوق جزای نوین در ایران را در مورد این استاد بکار می گیرند. کتب ایشان در زمینه آئین دادرسی کیفری سالهاست یکی از مراجع اصلی این درس در ایران بوده و خواهد بود. مواضع شجاعانه استاد آخوندی در دفاع از حقوق مردم و موازین حقوقی سالها زبانزد جامعه حقوقی بوده، آن گونه که بسیاری از فعالان حقوقی مرام و مسلک آزادمنشانه و عدالت خواهانه دکتر آخوندی را الگوی خود قرار داده و با پیروی از سبک اعتدالی و بدور از جهت گیریهای زودگذر جریانهای سیاسی منشا آثار مفید برای جامعه بوده و هستند. آنان که از نزدیک با مرحوم زنده یاد دکتر آخوندی سروکار داشتهاند بخوبی بخاطر دارند که این معلم شریف چه ویژگیهای اخلاقی و انسانی برجسته ای را سرلوحه زندگی آموزشی و معلمی خود قرار داده بود: حضور در اکثر واحدهای دانشگاهی کشور که در سطح کارشناسی ارشد و دکترا رشته حقوق دارند، مهربانی و محبت بی دریغ به دانش پژوهان مختلف، شخصیت دادن زیاد به جوانان طالب علم به ویژه استقبال از رشد بانوان کشور، ترغیب جوانان به پژوهش های نوآورانه، پیشرو و کاربردی مورد نیاز مملکت، ارتباط برقرار کردن بین دانشجویان با مراکز حقوقی و قضایی کشور در راستای تقویت مهارت های عملی آنان، ترغیب دانشوران حقوقی به ارتقای نگرش دفاع از حقوق انسانها و حساسیت نسبت به بی عدالتی ها و قانون شکنی ها از جمله ویژگی های برجسته معلمی آن مرحوم طی چند دهه خدمتگزاری آموزشی به این آب وخاک بود. رویکرد آن مرحوم طی سالها حضور در مناصب مختلف سیستم قضایی به ویژه اداره حقوقی قوه و بخش های تدوین لوایح قضایی و امور آموزشی و پژوهشی قوه قضائیه نیز همواره معلمی و حقگویی و تربیت افراد مختلف برای خدمت صادقانه به اجرای عدالت قضایی در کشور بود».
منابع:
1-خبرنامه حقوقی آذروکیل، شماره 22، (کاری از گروه حقوقی آذروکیل www.azarvakil.ir)، 31 فروردین 1394.
2-وبلاگ آرخا http://kh1353.blogfa.com/post-714.aspx
3-آخوندی اصل، دکتر محمود، داستان یک زندگی، نیم قرن در دادگستری، ناشر: سازمان چاپ و انتشارات، تهران 1389. صص 103 الی 106.
4-خبرنامه حقوقی آذروکیل، شماره 21، (کاری از گروه حقوقی آذروکیل www.azarvakil.ir)، 22 فروردین 1394.
5-سایت باشگاه خبرنگاران جوان ، مورخه 6/2/1392، آشنائي با "محمود آخوندی" يکي از مشاهير حقوق ايران،http://www.yjc.ir/fa/news/4291987/
6- خبرگزاری ایسنا، کد خبر 94012408840، دوشنبه ۲۴ فروردین ۱۳۹۴
7-روزنامه ایران، شماره : 5900، یادنوشت هایی برای پروفسور محمود آخوندی با عنوان « مشق اخلاق برای اهالی حقوق»، پنج شنبه ۲۰ فروردين 1394 لینک: newspaper/page/5900/18/58944/0
8-یادداشت اختصاصی صالح نقره کار برای سایت جماران http://www.jamaran.ir/fa/n80676 مورخه
18/1/1394
منبع مقاله: نشریه «شفق آذربایجان»، سال دوم، شماره 5 و 6، شهریور و مهر 1395.**
برای شروع...