اصول دادخواست نویسی (قسمت اول)
اصول دادخواست نویسی
(قسمت اول)
دادخواست
دادخواست یکی از برگهای قضایی در دادگاههای ایران است.
دادخواست (در قدیم: عرضحال) شکایتی است که به مراجع قضائی به صورت نوشتاری یا گفتاری عرضه میشود. دادخواست وسیله رسمی احقاق حق است که از طریق مراجعه به دادگاهها صورت میگیرد. دادخواست نوشتاری بهوسیله برگهای به نام برگ دادخواست انجام میگیرد. دادخواست شکایت حقوقی است.
دادخواست با درخواست فرق دارد. دادخواست درخواستی است که در قالب و فرم ویژهای به دادگاه عرضه میشود. دادخواست همچنین با اظهارنامه تفاوت دارد. اظهارنامه وسیله رسمی مطالبه حق است که از سوی ادارهٔ ثبت اسناد یا دفاتر دادگاهها ابلاغ میشود ولی دادخواست را از راه مراجعه به دادگاهها عرضه میکنند.
شرایط دادخواست
در ایران، دادگاهها موظفند بدون عرضه دادخواست از سوی افراد ذینفع، به دعویها رسیدگی نکنند. دادخواستهای دریافتی باید به زبان فارسی (زبان رسمی ایران)، به صورت کتبی و بر روی برگهای چاپی ویژهای تهیه شود. (در صورت فوریت میتوان از برگههای معمولی نیز استفاده کرد). مشخصات خواهان، خوانده و خواسته باید در دادخواست درج شود. برگ دادخواست میتوانید همچنین دارای پیوستهایی باشد.
دادخواست
شهروندانی که قصد دارند برای نخستین بار در دادگاه علیه شخصی اقامه دعوا کنند، اطلاع ندارند که برای مطرح کردن این دعاوی میبایست چه اقداماتی انجام دهند و همین امر موجب سرگردانی آنها در مراجع قضایی و دادگاهها میشود. رسیدگی به دعاوی حقوقی در دادگستری مستلزم تقدیم دادخواست از طرف مدعی (خواهان) میباشد. دادخواست به دفتر دادگاه و در نقاطی که چندین شعبه وجود دارد، به دفتر شعبه اول تسلیم میگردد. دادخواست به برگه چاپی مخصوصی گفته میشود که درخواست خواهان درآن قید شده است یا به عبارت دیگر «دادخواست بیان ادعا نزد مراجع قضایی در اوراق مخصوص است». دادخواست را میتوان از محل فروش اوراق قضایی واقع در کلیه دادگستریها و مجتمعهای قضایی در سراسر کشور تهیه نمود. دادخواست اغلب حاوی نکات زیر میباشند:
- نام، نام خانوادگی، نام پدر، سن، اقامتگاه و در صورت امکان شغل خواهان
- در صورتی که دادخواست توسط وکیل تقدیم شود، مشخصات وکیل باید درج گردد.
- قید نشدن مشخصات یا ناقص بودن آن باعث رد دادخواست خواهان میگردد.
- نام، نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده.
- تاریخ تقدیم دادخواست باید شمسی و با تمام حروف نوشته شود
- در صورت قید نشدن مشخصات یا ناقص بودن آن، دادگاه طی یک اخطاریه به خواهان فرصت میدهد تا نسبت به رفع نقص اقدام نماید در غیر این صورت دادخواست خواهان رد خواهد شد.
- تعیین خواسته و بهای آن مگر آنکه تعین بها ممکن نبوده یا خواسته «مالی» نباشد.
- خواسته یا مالی است یا غیرمالی.
- تعهدات یا جهاتی که به موجب آن خواهان خود را مستحق مطالبه می داند به طوری که مقصود واضح و روشن باشد.
- آنچه را که خواهان از دادگاه درخواست دارد (عنوان دادخواست.)
- شرح دادخواست: ذکر ادله و وسایلی که خواهان برای اثبات ادعای خود دارد، از اسناد و نوشتهها، شهود و غیره.
- داداخواست و کلیه برگهای پیوست به آن باید در دو نسخه و در صورت تعدد مدعیعلیه به عده آنها علاوه بر یک نسخه باشد.
- امضای خواهان و در صورت عجز از امضا، اثر انگشت او.
در موقع ارائه دادخواست های حقوقی به موارد زیر توجه نمائیم :
1-دادخواست حقوقی باید طبق ماده 51قانون آئین دادرسی مدنی تنظیم و مدارک ضمیمه آن شود
2-اگر در دادخواست چند نوع خواسته قید شده هر خواسته جداگانه باید تقویم شود.
3-دادخواست اثبات مالکیت به تنهایی منجر به نتیجه نخواهد شد حتماً باید همزمان با خواسته دیگر مثلاً خلع ید مطرح شود .
4- در دادخواست مطالبه خسارات اموال منقول وغیر منقول لازمه داشتن سند مالکیت به نام خواهان است اگر سند نداشته باشد باید همزمان با مطالبه خسارات اثبات مالکیت نیز درخواست شود.
5- در دادخواست های الزام به تنظیم سند خودرو خواهان باید با ارائه تصویر برابر با اصل کلیه قولنامه ها رابطه قراردادی خود با فروشندگان قبلی را احراز و کلیه آنها را مورد خطاب قرار دهد و سند به نام یکی از خواندگان باشد.
6- در دادخواست الزام به تنظیم سند املاک نیز باید خواهان رابطه قرار دادی خود را احراز و سند به نام خواهان باشد .
7- در دادخواست های مطالبه وجه مالی اگر چک وسفته نباشد باید شاهد یا گواه در غیر اینصورت تقاضای اتیان سوگند نماید.
8- در دادخواست هایی که خواهان چک تضمین انتقال سند را برگشت می دهد و خواستار مطالبه وجه چک است باید ثابت نماید که سند به نام خواهان انتقال نشده تا چک بعنوان وجه التزام به تعهد تبدیل به دین شود .
9- دادخواست خلع ید بدون ارائه سند مالکیت به نام خواهان امکان پذیر نیست مگر همزمان در دادخواست خواسته اثبات مالکیت را نیز درخواست نماید .
10- در دادخواست های الزام به انجام تعهد باید تعهد در حیطه و اختیار خوانده باشد و امکان داشته باشد والا منجر به نتیجه نخواهد شد .
11- در دادخواست حقوقی که عنوان خواسته تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق می باشد بیشتر به سابقه تصرف هریک از طرفین توجه می شود. اگر سابقه تصرف از راه دیگری ثابت نشود سند مالکیت دال بر سبق تصرف است خواهان باید ثابت نماید ملک یا اموال قبل از تصرف خوانده در تصرف او بوده و خوانده بدون اجازه آنرا به تصرف خود در آورده است.
12- دعاوی تصرف عدوانی وایجاد مزاحمت و ممانعت از حق به دو صورت حقوقی وکیفری مطرح می شد.
13-در دادخواست فسخ معامله خواهان باید معیوب بودن مبیع را یا مستحق للغیر بودن ویا غبن فاحش قیمت مبیع را ثابت نماید و استرداد ثمن همراه با فسخ معامله مطرح شود .
14- اگر مبیع کسری مساحت داشت یا معیوب بود خواهان نمی تواند دادخواست مطالبه خسارات بابت کسری مساحت یا معیوب بودن را بخواهد باید یا مبیع را قبول کند، یا دادخواست فسخ معامله واستردادثمن را مطرح نماید.
15- در دادخواست ابطال معامله فضولی یا فروش مال غیر خواهان باید مالکیت خودرا ثابت نماید. اگر سند مالکیت ندارد اثبات مالکیت نیز درخواست نماید .
16 – هر نوع دعوی متقابل وجلب شخص ثالث و ورود ثالث واعتراض شخص ثالث باید در قالب دادخواست ارائه گردد و به صورت لایحه امکان پذیر نیست.
17- در کلیه دادخواست های حقوقی خواهان باید کلیه مدارک واسناد خودرا ضمیمه دادخواست به تعداد خواندگان ویک نسخه اضافی ارائه دهد واگر مدارک یا مستندات ندارد باید به شهادت شهود یا اتیان سوگند اشاره نماید .
18- اگر خواهان جهت اثبات ادعای خود به شهادت شهود استناد نموده در جلسه استماع شهادت شهود حتماً باید شهود خود را همره داشته باشد. در غیر اینصورت شهود از دلایل او حذف می شود واگر دلیل دیگری نداشته باشد دادخواست او رد می شود .
19-دادخواست های حقوقی که نواقص آنها طی اخطار رفع نقص ابلاغ می گردد باید در مهلت ده روز پس از ابلاغ رفع نقص شوند در غیر اینصوت با قرار دفتری طبق ماده 54دادخواست رد می شود.
20- خواندگان در جلسه اتیان سوگند حاضر شوند در صورت عدم حضور ناکل شناخته می شوند و سوگند به خواهان رد می شود وبر اساس سوگند خواهان تصمیم گرفته خواهد شد .
21- در دادخواست های حقوقی اگر در جریان رسیدگی یکی از خواندگان فوت نمود، قرار توقیف دادرسی طبق ماده 105قانون آئین دادرسی مدنی صادر و مراتب به خواهان ابلاغ تا جانشین متوفی را کتباً معرفی نماید در غیر اینصوت دادخواست نسبت به خوانده متوفی رد خواهد شد .
22- در دادخواست های حقوقی مانند فسخ معامله یا ابطال معامله و...اگر یکی از فروشندگان یا خریداران قبلی فوت نموده باید دادخواست به طرفیت وراث او مطرح وگواهی حصروراثت او نیز ضمیمه شود.
23- هریک از طرفین پرونده اگر پس از اولین اخطار تغییر آدرس دهند، موظفند آدرس جدید را کتباً به دادگاه یا شورایی که پرونده آنها در آنجا مطرح است اطلاع دهند در غیر اینصورت مسئولیت عدم ابلاغ بعهده آنها می باشد.
24- در دادخواست های خلع ید باید خواهان رابطه قرار دادی را احراز وکلیه فروشندگان قبلی و مالک اصلی را مورد خطاب قرار دهد و اثبات مالکیت را نیز مطرح کند ولی اگر سند دارد نیازی به اثبات مالکیت نیست .
25-کسانی که ضمانت وام دیگران هستند و وام گیرنده اقساط را پرداخت نمی کند تا زمانیکه از حقوق یا حساب ضامن بابت قسط وام برداشت نشده باشد نمی توانند دادخواست به طرفیت وام گیرنده بدهند.
26- در دعاوی الزام به سند، خواهان باید در حال حاضر مالکِ مبیع باشد ولی اگر خواهان مالک نیست ومبیع را به شخص ثالثی فروخته است، باید آخرین مالک دادخواست برعلیه کلیه فروشندگان قبلی ارائه نماید ورابطه قرار دادی خودرا نیز ثابت نماید.
27- در دادخواست های حقوقی که نیاز به کارشناس می باشد، اگر کارشناس به درخواست خواهان یا نظر دادگاه باشد، هزینه به عهده خواهان، ولی اگر ارجاع امر به کارشناس بنا به درخواست خوانده باشد هزینه بعهده خوانده است. به هرحال هزینه کارشناسی باید در مهلت مقرر تأدیه شود. در غیر اینصورت کارشناسی از دلایل حذف واگر خواهان دلایل دیگری نداشته باشد دادخواست او رد خواهد شد. و اگر کارشناسی خواسته خوانده باشد از دلایل اوحذف وطبق دلایل خواهان حکم صادر می گردد.
28- دعاوی مالی که در مورد اموال غیر منقول است توجه به محل سکونت خوانده نمی شود، بلکه دادخواست باید به دادگاهی ارائه شود که اموال غیر منقول در آن حوزه قضایی می باشد.
29- دعاوی مالی که در مورد انجام تعهدات یا قرار دادهای مالی و معامله است در دادگاهی اقامه می شود که قرارداد یا تعهد در آن حوزه انجام گرفته است.
30- بقیه دادخواست های مالی در دادگاه محل سکونت خوانده باید مطرح شود.
31- دادخواست اعتراض به ثبت املاک باید قبل از صدور سند و در مهلت قانونی معمولاً تا یک ماه پس از انتشار آگهی ثبتی ارائه می شود.
32- دادخواست خلع ید مشاعی از املاک متوفی که توسط یکی از وراث مطرح می گردد باید به طرفیت کلیه وراث مطرح گردد ومتوفی دارای سند مالکیت باشدیعنی سند ملک به نام متوفی باشد.
33-در دادخواست های تخلیه اماکن مسکونی وتجاری باید خواهان رابطه موجر ومستأجری بین خود وخوانده را احراز و قولنامه اجاره داشته باشد. یا حداقل دو نفر شاهد داشته باشد که ملک را به اجاره داده است.
34- در دادخواست مالی بر علیه وراث شخص متوفی اگر یک شاهد داشته باشد، سوگند خواهان جهت بقای دین لازم است.
35- گاهی بعضی ازوالدین درزمان حیات خود اموالی را طی قول نامه یا هبه نامه ای به نام یکی از فرزندان وبستگان خود می کنند وبعد از فوت وراث دیگر ابطال آنرا در خواست می نمایند. این هبه نامه یا قولنامه ابطال نمی شود مگر خواهان ثابت نماید قولنامه یا هبه نامه تقلبی بوده باشد و امضاء مورث نیست.
36- وراث اگر بعد از فوت مورث شفاهاً با حضور گواهان یا طی توافق نامه کتبی تقسیم ارث نموده باشند وکلیه وراث این توافق نامه را امضاء کرده باشند بعد از گذشت زمان یکی از آنها نمی تواند دادخواست تقسیم سهم الارث را بدهد مگر اینکه سهم الارثی قبلاٌ تقسیم نشده باشد یا یکی از وراث به حدودات سهم دیگری تجاوز کرده باشد که باید در این صورت دادخواست رفع تصرف یا خلع ید مطرح نماید ویا اگر اموالی قبلاً تقسیم نشده فقط تقاضای تقسیم آن اموال را بنماید.
37- گاهی یکی از وراث اقدام به فروش مال مشاعی می کند به بهانه اینکه بقیه وراث راضی هستند اما بعد از چند سال یکی از وراث دادخواست ابطال آنرا می دهد. این معامله به نسبت سهم فروشنده صحیح ونسبت به سهم بقیه وراث که اطلاع نداشته و قولنامه را امضاء نکرده باشند، به عنوان معامله فضولی تلقی وقابل ابطال است .
خطرات یک دادخواست نامناسب:
۱- دادخواست، اصلی ترین ملاک در تعیین هزینه های دادرسی است و تنظیم غیردقیق آن ممکن است موجب پرداخت هزینه های سنگین باشد.
۲- محاکم حقوقی فقط به آنچه در دادخواست قید شده است، رسیدگی می کنند و توضیحات و لوایح خارج از موضوع دادخواست، فایده ای در دادرسی ندارد.
۳- محاکم و طرفهای دعوا به همه ی جزئیات دادخواست توجه می کنند، زیرا مسیر دفاع و دادرسی بر محور دادخواست شکل می گیرد.
۴- تغییر خواسته یا تصحیح در متن دادخواست و رفع عیب یا نقص آن پس از ثبت، بعضاً امکان پذیر نیست.
۵- استرداد دادخواست به علت عیب یا نقص آن در مواردی جز با موافقت دادگاه و طرف دعوا امکان پذیر نیست.
۶- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است به ابطال یا ردّ دادخواست یا ردّ دعوا منجر شود.
۷- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است مستقیماً به زیان خواهان تمام شود.
۸- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است موجب هزینه های سنگین در دادرسی شود.
۹- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است به برائت ذمّه یا فرار طرف دعوا از محکومیت کمک کند و دیگر امکان احیای حقوق خواهان وجود نداشته باشد.
۱۰- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است موجب بروز انواع پیچیدگی ها و طولانی تر شدن رسیدگی ها شود.
۱۱- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است سبب ایجاد حق یا طلب برای طرف دعوا یا اشخاص ثالث شود.
۱۲- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است منشاء و سبب ادعای جدید از سوی طرف دعوا یا اشخاص ثالث شود.
۱۳- هر ایراد ظاهراً کوچک و ناچیز در تنظیم دادخواست، ممکن است خواهان را برای همیشه از دستیابی به حقوق خود محروم کند.
تنظیم درست دادخواست، می تواند خواهان را با کمترین هزینه، در کوتاه ترین زمان، به کامل ترین حقوق و مطالبات وی برساند.
دادخواست نویسی یک مهارت حقوقی خاص است که در میدان عمل و آموزشهای کاربردی می توان به دست آورد.
تواناترین وکیل و کارشناس حقوقی، کسی است که بتواند دادخواست خوب بنویسد.
منبع : اینترنت
برای شروع...